Ne kadar düşüneyim? Canım yandı
Canımın hararetinden dilim yandı

Kimse sesini çıkaramayacaktır
Kim bunun sırrını anlayacaktır?

———————————————-

Yüz kişi bana övgüde bulunsa

Bir gönül sahibinin zevki yeter bana

———————————————-

Biri Eflatun’un huzurunda dedi:

“Filan kişi seni çok övüyordu
Hünerde seni çok methetti

Senin makamını göklere yükseltti”

Eflatun bu söz üzerine ağladı
Derdinden yüzünü adama çevirdi

Dedi: “Ağlıyorum; içimde müşkülüm var
Ne yaptım ki o cahil tarafından beğenilmiştir”

———————————————-

Benim adım Muhammed; bu üslubu da
Muhammed gibi sonlandırdım azizim

Hikmet ve düzen zati değildir
İyi olmalıdır yoksa parlak boş sözdür

———————————————-

Vaktiyle Şibli Cüneyd’in yanına gitti
Dedi: “Baştan ayağa kadar bağlıyım

Diyorlar ki her bir ülkede
Bir aşinanda var senin incin

Ya bağışla, bana bir inci ver
Yahut sat bana; söyle”

Dedi: “Bu inciyi sana satarsam
Paha biçilemez, zorda bırakır seni

Bağışlarsam kolayca eline geçmiş olur
Değerini bilemezsin, kendini sever olursun

Ama benim gibi başını ayak yap
Kendini riyazet denizinde gark et

O denizde sabırla, bekleyişle
O inci sonunda vurur sahiline”

———————————————-

Yahya bin Muaz şöyle diyordu:

“Ey ilim, itikat sahipleri

Bütün kasırlarınız Kayser usulü
Evleriniz Haydar değil, Kisra usulü

Bütün giysileriniz hatun usulü
Bütün binitleriniz Karun usulü

Hepinizin yüzü kararmış
Hepinizin huyu şeytanlaşmış

Firavun usulü düğün yaparsınız
Yüz türlü ateşperest matemi tutarsınız

Hem Şeddad’ın adetlerine sahipsiniz
Hem Ad kavminin kibrine sahipsiniz

Bütün bunlara, daha fazlasına sahipsiniz
Hiç hükmündedir sizin Müslümanlığınız

Gece gündüz işinizle meşgulsünüz
Ahmed’in diniyle yoktur hiç işiniz”

———————————————-

İbni Edhem namaz kıldığında
Yüzünü kapatırdı elleriyle
Derdi: “Yüzümü tehlikeden koruyorum
Yaptığım yüzüme vurulmasın diye
Çünkü bilmiyorum niyazsız el
Namazımı vuracaktır yüzüme”

———————————————-

Dostum! Yakınlık ara; uzaklardan olma
Vuslat iste; uzak düşmüşlerden olma

Yakınlığı sağlayamazsan burada
Uzaklık güç işler çıkarır karşına

———————————————-

Tanınmış biri, bir şeyhe gitti
Kendinde olamadığı için ağladı inledi dedi:

“Kulluktan bezdim artık Rablıktan da bir nefes gelmedi

Ne öyleyim, ne böyle; kala kaldım

Ne yapayım?” Dedi: “Beklemeye devam”

———————————————-

Benim alemde bir gönlüm, bir balçığım var
İkisi de onun; işte, sana müşkülün müşkülü

Dünyada gönülde miyim, balçıkta mıyım?
Her şey onun; arada ben neyim?

Bir hiçim ben; bilmiyorum veya yokum
Her şey o değil mi? Peki, ben burada kimim?”

———————————————-

Nerede dermanı olmayan dert varsa
O dert değildir; inilti derler ona

Canım yoksa cananım yeter bana
İlacım dermansız derttir; yeter bana”

———————————————-

İşlerinin yolunda gitmesini istiyorsan
Ilımlı olmaya çalış işlerin hayırlısında

———————————————-

Canım yanıyor onun derdinden
Gündüzüm karardı onun sararmış yüzünden

———————————————-

Sır arayan biri olduğumu biliyorsun
Söyle bana kendi hazinenin sırrını

———————————————-

Nasıl edeyim?’, ‘Nasıl edeyim?’ler çoğaldı

Hayret vardı; aşk onunla yar oldu

Şimdi hayret, hasret içindeyim

———————————————-

Hem yaşayış zamanının sevinci kalmadı
hem ömür kandilimizin nuru kalmadı

Derdimize nerede merhem bulacağız?
Ömür gitti; nerede matem tutacağız?

Bu derdi yaşamadığı için demir kan oldu
Kanayan bir gönül demir gibi nasıl olur?

———————————————-

Kim bilir, bu pergel nedir?
Yahut bu pergelin dışında olan nedir?
Çok dolandım orayı burayı
Şimdi kaybettim gönlümü, kendimi

———————————————-

Kamil biri demiş: “Bilir misin, adam kimdir?

Şen şakrak yaşayabilen adam değildir

Adam dediğinin sevinçli canı vardır

Dünyayı umursamadan hoşça ölebilir”

———————————————-

Bulamıyorum bir türlü aradığım şeyi
Bu talepten vazgeçemiyorum bir an

Onun bunun arasında aciz kaldım
Canım oldukça canımla aciz kaldım

———————————————-

Bir dileğim var; yerine getir; sonra
Sen benim ol, ben senin olayım daima

Bu dileğimi yerine getirmezsen
Ne sen benim olursun, ne ben senin”

Dedi: “Ben senden bir tahta isterim
Ne yaş ne kuru; ne eğri ne düz olsun

———————————————-

Zaman olur, aşk okşar seni
Zaman olur, mum gibi eritir seni
İşin başında erimek istemezsen
Sonunda mümkün değildir okşanman

———————————————-

Ne göğsümde bana bir kapı açılıyor
Ne bir cemal bana kendini gösteriyor
Ne Tanrı’dan adıma bir yazı geliyor
Ne gönlüme ondan bir haber geliyor

Hiçbir şey beni kavramıyor; ne yapayım?
Ne kadar yanayım, kıvranayım? Ne yapayım? Bunun şikayet olduğunu söyleme
Ancak bedbahtlığı anlatmaktır yine de

———————————————-

Her zaman top gibi bir yara gelir bana
Bilmiyorum, ne zaman umut kokusu gelir bana

———————————————-

Sen kendi içinde yolculuk yapmadıkça
Kendi künhüne nasıl varacaksın acaba?

———————————————-

Ömrüme bakar mısın, zaman kavramı kalmadı
Yoldaşlarım gitti, oysa kaybettim yolumu
Nasıl bir kişiye bile ulaşabilirim?
Ne ileriye, ne geriye gitmek mümkün”

———————————————-

Sen sevdalı bir başla gidiyorsun
Fırtına var yolunda, kandil götürüyorsun

Korkmuyorsun, bu kandil söner yakında
Yakında sönecektir elini çabuk tutsan da

———————————————-

Acayip bir dertsin; tanımıyorum seni
Tek bildiğim şudur: Benim canımsın

Ağlayacak olsam ‘Ne kadar ağlayacaksın?’ dersin

Gülecek olsam ‘Ağla, gülme’ dersin

Uyumasam bana daha iyi rüya gördürürsün

Uyusam bana başka rüya gösterirsin

———————————————-

Derdin olmazsa derman nasıl gelir?
Kul değilsen sen, ferman nasıl gelir?

Kendi derdinle yanmadığın sürece
Ateş nasıl yakacak ki seni?

Derdini çıkarırsan öne, derman bulursun
Can verirsen, canandan umutlu olursun

———————————————-

Ne nasihat tutar birinin eteğini
Ne şeriat görmüş kişi kusurunu bulmaktan öte

Herkes gaflet kavgasına düşmüş
Herkes bir illet yüzünden illetli olmuş

Yüz binlerce kişi birbirine girmiş
Herkes alemi yağmalamaya kalkışmış

O şuradan götürür, öbürü buradan
O emindir bundan, bu şüphelidir ondan

Bir tanesi domuz gibi yoldan çıkmış
Öbürü hile yapmaktan tilki olmuş

Biri fil gibi gücüne dayanmış
Diğeri hırsından karınca kesilmiş

Biri köpek tabiatlı, köpek huylu olmuş
Biri fare gibi hileyle dolmuş

———————————————-

Beş altı günlük ömür geçiyor
Bazen nahoş, bazen hoş geçiyor

Madem bir ömür böyle geçiyor
Böyle ömürden ele havadan başka ne geçiyor?

———————————————-

Kur’anı dinle, kaybolma boş yere
İşte delil: “Bugün sizin için dininizi erdirdim kemale”

Hiçbir ümmet bu şerefi asla bulmadı
Hiçbir peygamber bu izzete nail olmadı

Ümmetin ihtilafı ona rahmet oldu
Artık niye anlatayım ümmetinin ittifakını?

———————————————-

Cehalet rüzgarına kaptırdımsa ömrümü
Affınla kabul et, bağışla beni

Kırdımsa şişeyi bir esir çocuk gibi
Lütfet, cezalandırma ben çocuğu

Kırdım şişeyi, yağlar döküldü
Senden başka ancak sana kaçarım, yok başkası

———————————————-

Cehalet rüzgarına kaptırdımsa ömrümü
Affınla kabul et, bağışla beni

Kırdımsa şişeyi bir esir çocuk gibi
Lütfet, cezalandırma ben çocuğu

Kırdım şişeyi, yağlar döküldü
Senden başka ancak sana kaçarım, yok başkası

———————————————-

Korku ile umut yoluna düştüm
Hem siyaha hem beyaza düştüm
Kendi kapından umutsuz çevirme beni
Lütfeyle; aklaştır siyahlığı

———————————————-

Yol ortasında yapayalnız kaldım
Kimim kimsem yok; biçare kaldım

Kimsesizin kimsesi! Yeter kimsesizliğim
Kafi bana; kimsesizlikte ol kimsem

———————————————-

Yardımın olmazsa gönül nasıl dert çeker?
Böyle bir derdi her insan nasıl çeker?

Yaradanım! Şu köpek içimde oldukça
Güvenlik yok sana giden can yolumda

Ya şer’i hükümle çalıştır bir işte
Ya tuzlaya at onu tümüyle

Bu köpeğin bencilliği yetti artık bana
Ben olmazsam, sen varsın ya; yeter bana

———————————————-

Gönlündeki bir zerrelik Allah derdi
Senin için iki cihanın hasılından iyi

———————————————-

Bu nasıl dergahtır? Kilitinde yok anahtarı
Bu nasıl denizdir? Görülmüyor ki dibi
Bir an için girersen bu denize

Bir alemi görürsün can yakan hayrette
Bir anına yüz dünyalık hayret verirler

Bir zerre hayreti yüz hasrete verirler

———————————————-

Çaba göster ey şahın lali olan!
Bu yolda dönüşüp mel’un olma aman!

Bu yolda çok şeyi dönüştürürler
Altını bakır, gülü diken ederler

———————————————-

Koşuşturmak acizlikten başka şey değildir
Çünkü böyle bulmak bulmamak demektir

Felek bu sırrı anlamak ister
Avarelikle bu yolda nasıl gider

Böyle bir sultanlığın yürütülmesi
Bu avarelikle mümkün olabilir mi?

Derbederlikten başka nedir bu zaman? Bilmiyorsan öğren gökyüzünden

———————————————-

Gül defterine bak, gerçekten ediyor hamdini
Her yaprağıyla, ağzı altın dolu

Ne kadar söyleyim? Ne desem o değilsin
Ne kadar arayayım? Ne arasam o değilsin

Ne desem senin hakkında, bilmiyorum
Senin hakkında ne arayayım; bilmiyorum

Hepsi bir zattır ama var sıfatı
Hepsi bir harf ama ibarede var farkı

———————————————-

Her şey sensin; başka her şey hiç
Sen var olduğuna göre; yoktur hiç
Bedenden, candan gizlidir yüzün
Kaybolmuştur akıl seni anlamak için
Aklın, canın, gönlün sınırı var
Sınırı olan kendi mabuduna nasıl ulaşır?

Görünürlüğün apaçık ortada
Başka biri nasıl görünür sen olunca?
Hem akıl sahiplerine akıl bağışlarsın
Hem efen dil erin efendisisin
Önce herkesi toprağa atarsın
Sonra bir rüzgarla diriltirsin

Türkçesi:Hicabi Kırlangıç

Bahçede güle dadılık edince seher yeli

Gülü süsledi bir gelin süsleyici gibi

Eğer gölgeden güneşe emanın varsa

Bir güneş yüzlü bul, bir de gül gölgesi

—————————————————-

Dostlardan hiçbirini göremiyorum yerinde
Gönlüm kan oldu hüzünden, sâki nerdesin

—————————————————-

Hâfız, git işine, vaktin padişahına kulluk
Herkes ediyor da sen bir kez etmiyorsun

—————————————————-

Şu toprak âlemde bir âdem geçmiyor ele
Başka bir âlem yapmak lâzım, yeniden bir âdem

—————————————————-

Ay gibi yüzünün aydınlığına hasretim
Bu yüzden her gece yıldızlarla işim gücüm, alışverişim var.

—————————————————-

Yoktur dünyanın vefası, iki gözümün nuru
Sakın mümkün mertebe incitme nazar ehlini

—————————————————-

Ay tutulmasına sebep yârin ayva tüyleri
Güzel bir halkadır, lâkin ondan çıkış yok

Sevgilinin kaşı devlet mihrabının köşesidir
Oraya yüzünü sür, ondan hacet dile

—————————————————-

Senin ay görünümlü yüzün güzelliğin ilkbaharı
Benin güzelliğin merkezi, yanağın güzelliğin medarı

Senin humar dolu gözlerinde sihir hileleri gizli
Kararsız saçlarında aşikardır güzelliğin kararı

Senin gibi bir ay doğmadı güzellik burcundan
Boyun gibi bir servi görmedi güzelliğin ırmağı

Dilberliğin çağı güzelliğinle neşelendi
Senin letafetinle sevindi güzelliğin zamanı

—————————————————-

Bahar ve gül neşe verip tövbe bozar hale gelmişken
Gül yüzün neşesiyle hüznün kökünü kazı gönülden

Sabâ rüzgârı geldi, gonca buna sevinip de

Gömleğini paraladı geçerek kendinden

Gönlün berrak suyundan öğren sadakat yolunu
Doğrulukla azadelik talep et bahçedeki serviden

Sabânın gül çevresindeki yaprakları dağıtışına bak
Yaseminin yüzündeki kıvrımlı sümbül saçı bir görsen

—————————————————-

Neşenin kökü kurudu, harabat yolu nere
O iklimde yeniden yeşerip filizlenelim

A gönül rintlerin hatırından medet iste, yoksa
İşimiz zor, sakın bir hata etmeyelim

Tahammülsüz kuşun gölgesi bir işe yaramaz
Hümanın kutlu gölgesinden isteyelim

Gönlüm perdeden çıktı, hoş deyişli
Hâfiz nerde Sözüyle gazeliyle kendimize gelelim

—————————————————-

Dostlardan dostluk umardık biz
Zaten yanlıştı bizim düşüncemiz

Bakalım dostluk ağacı ne zaman meyve verir
Şimdi gidip bir tohum ektik biz

Dervişlik adeti değildir dedikodu etmek
Yoksa seninle vardır maceralarımız

Gözünün işvesi savaş hilesiymiş
Biz yanlışlıkla barış zannetmişiz

Kendiliğinden alımlı olmadı güzellik fidanın
Ona özen gösterdi himmet nefesimiz

Ne olaylar oldu da şikayet etmedi kimse
Yine de hurmeti elden bırakmadık biz

—————————————————-

Sanma ki ihtişam ve mevki için bu kapıya geldik
Biz kötü hadiseden buraya sığınmaya geldik

Aşk menzilinin yolcusuyuz, yokluk sınırından
Bunca yol yürüyüp varlık yurduna geldik

Yüzündeki yeşilliği gördük de cennet bahçesinden
O sevgi bahçesini arayıp bulmaya geldik

Haznedarı Ruhu”l-emin olan böyle hazineye rağmen
Dilencilik etmeye şahın kapısına geldik

Ey tevfik gemisi senin hilim limanın neresi
Bu kerem denizine, günaha battık da geldik

—————————————————-

Şimdi vaktin gereği olarak şunu görüyorum:
Gideyim meyhaneye bir güzel kurulayım

Şarap kadehi alıp uzaklaşayım riya ehlinden
Yani dünya ehlinden temiz kalpli birini seçeyim

Sahtekârları dünyada daha az göreyim diye
Sürahi ve kitaptan başka yoktur yârim, nedimim

—————————————————-

Sen bana kötü söz de söylesen, beddua da etsen ben sana dua ederim. Zira bal akıtan lal dudağa acı cevap yaraşır.

Canım! Öğüdümü dinle. Çünkü şanslı gençler, yaşlı bilgenin öğüdünü candan öte bilirler.

—————————————————-

Sabah kalkıp selamet aradıysam Hâfız gibi

Her ne ettimse Kur’an’ın devletiyle ettim

—————————————————-

Gönül levhamda sevgilinin elif boyundan başka harf yok

Ne yapayım hocam bana başka bir harf öğretmedi

—————————————————-

| Ey ayağı uğurlu, haberi kutlu kuş merhaba

Hoşgeldin, ne haber, sevgili nerede, yol hangisi

—————————————————-

Sevgiyi kokladım, vuslat kıvılcımını gördüm
Gel ey şimal rüzgârı, kurban olayım güzel kokuna

Sevgilinin güzelliğine özlem sabır bırakmadı bende
Ey sevgilinin develerini şarkı söyleyip götüren, durup konakla

Gösterdi yüzünü vuslat, en iyisi buna şükredelim de
Hicran gecesinin hikâyesini bırakalım bir yana

—————————————————-

Gülerek dedi ki Hâfız, yeteneğine hayranım
Bak, nasıl da aptal yerine koyuyor beni

—————————————————-

Güvenli bir yer, berrak bir şarap, şefkatli bir arkadaş
Bu imkânın hep varsa ne büyük bir başarı

Dünya da dünyanın işleri de hep hiç üstüne hiç
Ben bin defa tahkik edip gördüm bu inceliği

Ne yazık ki bu zamana kadar bilemedim
Arkadaşmış arkadaş mutluluğun iksiri

—————————————————-

Irmak kıyısında otur, ömrün geçişini seyret
Gelip geçen dünyadan bu işaret yeter bize

—————————————————-

Her an kanlı gözyaşıyla abdeste ne hacet
var,
Zira kaşının mihrabı olmadan cevaz yok namaz kilmama

—————————————————-

Ey nazlı güzellik servisi, ne güzel gidiyorsun naz içinde
Âşıkların her an yüz türlü niyazı vardır senin nazına

Güzel yüzün mübarek olsun ki ezelde
Naz elbisesi biçilmiş senin servi boyuna

Zülfünün amber kokusunu arzulayana söyle
Sevda ateşinde yansın da katlansın buna

Pervanenin yüreği mumdan yanar amma
Benim yüreğim erir senin yüzünden uzakta

—————————————————-

Kaybolan Yusuf Kenan’a döner üzülme
Hüzünler kulübesi bir gülistan olur üzülme

Gamlı gönül, düzelir halin karamsar olma
Bu perişan başın huzura erer üzülme

Ömrün baharı olursa yine çimlerin tahtında
Ey güzel ötüşlü kuş, güller şemsiyen olur üzülme

Dünya iki gün muradımızca varsın dönmesin
Devranın hali daima aynı olmaz üzülme

—————————————————-

Vefa istiyorsan cefaya katlan Hâfız
Kâr da zarar da vardır ticarette

—————————————————-

Dedim derdindeyim, dedi derdin biter
Dedim ay ol bana, dedi doğarsa tabii

Dedim âşıklardan vefa yordamı öğren
Dedi güzel yüzlüler pek yapmaz bu işi

Dedim göz yolunu kapatırım hayaline
Dedi gece yolcusudur, başka yoldan gelir

Dedim zülfünün kokusuyla âlemde yolumu kaybettim
Dedi bilirsen sana kılavuz olacak da odur

Seher yelinin getirdiği hava dedim ne güzel Dedi ne güzel esintidir dilberin semtinden gelen

Dedim bal dudağın arzudan öldürdü bizi
Dedi sen kulluk et ki o da gözetsin kulunu

Dedim merhametli kalbin ne zaman barışacak
Dedi vakti gelinceye dek bunu kimseye söyleme

Dedim işret zamanı gördün mü nasıl bitti
Dedi, sus Hâfız, bu keder de bitecek

—————————————————-

Her yandan dua oku gönderdim
Belki içlerinden biri etkili olur

Ey can, yaşadıklarımızı anlat sevgiliye
Fakat seher yelinin haberi olmasın bundan

Senin iksirinden yüzüm altın kesildi
Evet lütfünüzün bereketiyle toprak altın olur

Rakibin kibrinden hayret darboğazındayım Rabbim, dilenci muteber olmasın sakın

—————————————————-

Dünyanın işvesiyle yoldan çıkma, zira
Bu kocakari hilekar oturur, düzenbaz kalkar

—————————————————-

Ne mutlu o gönle ki gördüğünün ardınca gitmez
Ve çağrıldığı her kapıya habersizce gitmez

O tatlı dudağa tamah etmesem daha iyi
Fakat sinek nasıl şekerin ardı sıra gitmez

Hüzünlü gözümün karasını gözyaşıyla yıkama
Beninin izi gözümden asla gitmez

Seher yeli gibi benden kokunu esirgeme

Zülfünün ucu olmadan hayatım sürmez

Gönül, böyle serseri ve hercai olma
—————————————————-

Gönlümde senin gam yükünden başka ne varsa
Hepsi çıksın gönlümden, bir tek gam yükün kalsın

Sevgin gönlüme, canıma öyle yerleşti ki
Başım gitse bile gönlümden, canımdan gitmez

Gonlum güzellerin peşinden giderse mazurdur
Derdi vardır, derman peşinde gezmesin de ne yapsın

Hafiz gibi şaşkına dönmek istemeyen
Gönül vermesin güzellere, düşmesin onların peşine

—————————————————-

Zulfüne el sürsem kızıp küser
Barışmak istesem azarlamaya başlar

Seyreden zavallıların yolunu yeni ay gibi
Kaşının köşesiyle kesip peçeye gizlenir

Şarap gecesi uyanık tutup beni harap eder
Gündüz şikayet etsem uykuya dalar

Aşk yolu kargaşa ve fitne doludur gönül
Bu yolda aceleyle giden takılıp düşer

—————————————————-

Gül rüzgara binince Süleyman gibi
Kuşlar Davudî nağmeye başlar seherde

—————————————————-

İyi ad istiyorsan a gönül, kötülerle arkadaşlık etme
A canım, kendini beğenmişlik cahilliğin delilidir.

—————————————————-

Hüner yoktur mahrumiyet kusuru olmayan
Benden daha mahrum bir yoksul hiç olmuş mudur

Bu perişan cana merhamet edin
Çünkü bir zamanlar kâmil bir iş bilirdi

Aşk bana söz söylemeyi öğrettiğinden beri
Oldu sözlerim her mahfilin nüktesi

Hâfiz nüktedandır deme artık
Biz gördük, düpedüz cahildi

—————————————————-

Sevgi tohumu ekmeyip iyilik gülü dermeyen
Rüzgarın güzergahına bekler lâle bitsin diye

—————————————————-

Ey hicran ateşi öyle şeyler çektim ki senden, mum gibi
Sana karşı kendimi yok etmekten başka tedbir yoktu

Sensiz Hâfiz’ın hüznünün azabı öyle bir âyetti ki
.Hiç kimse için tefsire ihtiyaç yoktu

—————————————————-

Gönlümde dosttan asla ayrı düşmemek vardı
Ne yapalım, benim ve gönlün çabası boşunaydı

Dün gece dostları anarak meyhaneye gittim
Küpü gördüm, gönlü kandı, ayağı çamurdaydı

Ayrılık derdini sormak için çok dolaştım
Akıl müftüsünün bu meseleyi aklı almadı

Doğrusu, Ebu İshak*ın firuze taşlı yüzüğü
Güzel parladı, fakat gelip geçici devletti

Hâfız, gördün o nazlı kekliğin kahkahasını
Kader şahininin pençesinden nasıl da gafildi

—————————————————-

Senin misk kokulu kalemin bir gün bizi anınca
İki yüz köle azat etmiş gibi ecir kazanır

Selamette olası Selmâ’nın menzilinden gelen haberci
Ne olur bir selam getirip sevindirse kalbimizi

Bir dene, sana nice murat hazinesi verirler Senin lütfun abat etse benim gibi viraneyi

Rabbim, o şirin şahın kalbine ilham ver de
Merhametle bir kez uğrasın Ferhad’a

—————————————————-

Karanlık gece, dalga korkusu ve böyle korkunç bir girdap
Nerden bilecek halimizi sahildeki yeğniler

—————————————————-

Kimsede dostluk göremiyorum, dostlara ne oldu
Sevgi ne zaman tükendi, sevenlere ne oldu

Abıhayat bulandı, ayağı uğurlu Hızır nerede
Gül dalından kan damladı, bahar yeline ne oldu

Dostun dostluk hakkı vardır demiyor kimse
Hakkı gözetenler nerede, dostlara ne oldu

Mürüvvet madeninden yıllardır lâl çıkmadı
Güneşin ışığına, rüzgârla yağmurun çabasına ne oldu

—————————————————-

Sevenlerin vuslat günü yâd olsun
Yâd olsun ah o demler yâd olsun

Ağzım acılardan zehir kesildi
Neşeyle içenlerin sesleri yâd olsun

Gerçi dostlar anmaktan uzaklar
Benden onlara binlerce yâd olsun

—————————————————-

Git işine ey vâiz, ne bağırıyorsun

Yoldan çıkan benim gönlüm, sana ne oluyor

Allah’ın hiçten yarattığı belinde sevgilinin

Bir incelik var ki hiçbir kul çözemedi

—————————————————-

Uyan ey gözlerim, güvende kalmak imkânsız
Bu uyku konağında durmadan akan selden

Sevgili apaçık geçiyor senin yanından amma Yabancılar görecek diye nikaba bürünmüş

Gül senin al yanağında terin lütfunu görünce Özlem ateşiyle yanıp yüreği gülsuyuna gark oldu

Kırlar ovalar yemyeşil gel de çıkarmayalım Sudan elimizi, çünkü dünya hepten seraptır

Beynimin köşesinde nasihate yer arama Çünkü doludur bu köşe çeng ve rebap sesiyle

Hâfız âşık ve rintse, güzele bakıyorsa ne olmuş Tuhaf halleri olmak gençlik çağının gereğidir

—————————————————-

Mutluluk makamı sıkıntısız ele geçmez
Evet, elest sözleşmesi hükme bağladı belâyı

Vara yoğa üzülme gönlünü hoş tut
Var olan her kemalin sonu yokluktur

—————————————————-

Hâfız, feleğin bahçesinde hazan rüzgârından incinme

Makul düşün dikensiz gül nerede

—————————————————-

Sâki, bayramın gelişi sana mübarek olsun
Çıkmasın aklından verdiğin sözler

Şaşkınlık içindeyim, bu ayrılık günlerinde Dostları çıkardın gönlünden, buna gönlün nasıl elverdi

—————————————————-

Dedim ey güzeller sultanı bu garibe merhamet et

Dedi gönlün peşinde miskin garip yolunu kaybeder

Ona dedim bir an olsun gitme dur, dedi beni mazur gör

Naz içinde büyüyen, nasıl tahammül eder bunca garibin derdine

—————————————————-

Gönlüm harap oluyor sevgiliye haber verin

Aman ey dostlar, benim canım sizin canınız

Rabbim bu maksat ne zaman hâsıl olur da birlik olur

Derli toplu gönlümüzle sizin dağınık zülfünüz

—————————————————-

Güzelliğin ay ışığı parlak yüzünüzdendir Güzelliğin yüzsuyu çenenizdeki kuyudandır

Dudağa kadar gelmiş can seni görmek ister
Geri dönsün mü çıksın mı nedir fermanınız

—————————————————-

O gümüş endamlı sevgiliyi gören, artık çayırdaki selviye bakamaz.
Hafız, nihayet günün birinde mutlaka muradına erişmek istersen, gece gündüz şiddetlere, mihnetlere sabret.

—————————————————-

Ey rüzgâr, yolun dostların bahçesine uğrarsa, sevgiliye selamımızı arz et,sakın unutma ve tarafımızdan

De ki: Adımızı niçin anmıyor, neden bizi kasten hatırdan çıkarıyorsun?
Zaten anılmayacağımız bir zaman gelecek!

—————————————————-

Ey kerem sahibi sağlığa şükran olarak
Şu zavallı fakiri bir gün olsun taltif et

İki dünya huzuru şu sözün tefsiridir:
Dostlarla mürüvvet düşmanlarla mudara

Reşat ARSLAN

Ey şehîd-i pâk-dil hep Ins ü cin ağlar sana Ser-te-ser mâtem tutup kevn ü mekân ağlar sana

1. Beyit:

Ey şehîd-i pâk-dil hep İns ü cin ağlar sana

Ser-te-ser matem tutup kevn ü mekân ağlar sana 1

Sözün kıymeti onun içeriğinde saklıdır. İçerik olacak ki kelam değer bulsun. Bu anlamda beyitlerden hareket akıyor, hikmet damlıyor, canlanma zuhur edi­yor, ışık saçıyor, heyecan doğuyor, korku ve ümit birlikte görünüyor.

Her dil güzelliği bu kadar anlatamaz(dı).Sözcükler güdük, kifayetsiz kalırdı. Ancak ruhları ve dilleri tertemiz olanlar müstesna… Biliyoruz ki onların her bir kelimesi gönüllerin kasvetini siliyor, şifrelerini çözüyor, düğümlerini ilmek ilmek söküyor.

Şehit(ler), dillerin fazilet sıralamaktan bitap düştüğü, gözlerin ve gönüllerin taştığı bir yerde dururlar.Onlar tarihin kalbi, gözden dökülmüş nadide birer inci, insanlığın onurlu sicilleridir.

Şehit, kupkuru çöle düşen bir damla bengisu… Asırlardan beri yanıp tutu­şan, ayrılık acısıyla kavrulan yürek çölüne beklenen rahmettir. Nitekim bu beyitleri okurken kesif bir gurbeti yaşadığımı fark ettim. Beyitler alıp götürdü kalbine.

Maveradan esenlik düştü ruh iklimine. Zamanı aşan bu ses, bu his hiç şüphesiz şehitlerin tertemiz yüreklerinden dökülen ve kardan beyaz, imbik suyundan daha temiz olan latif sözleriydi. Bu gurbet; Kur’ân-ı Kerim, Hz. Peygamber (s.a.v) ve şehadet gurbetidir. Bu hasreti kalbinde, derununda bizzat yaşayan muhterem Ustad Hulûsi Efendi bütün yakı­cılığı ve yalınlığıyla bunu mısralara dökmüştür. Her mısra bir kitap, her mısra bir dünya, her mısra apayrı bir sevda… Beyitler İklimini, medeniyetini altın harfler­le yazdırmış necip bir milletin bakiyesidir adeta. Öteleri görüp idrak eden, der­yadaki muhtelif güzellikleri katre katre bize taşıyan, ufku irfanla dopdolu gök kubbenin en parlak yıldızlarını anlatan ki beyitler bu iklimi işmam etmiş, kutlu sevdaya yüreğini koymuş bir bahadırdan. Tevhid hakikatinin gür sedası, varlık ağacının güzide meyvesi, rızıklananların en hayırlısı… “…Onlar Rableri katında diridirler rızıklanmaktadırlar. Allah’ın kendi fazlından onlara verdikleriyle sevinç içindedirler. Onlara arkalarından henüz ulaşmayanlara müjdelemeyi isterler ki onlara hiçbir korku yoktur mahzun da olacak değillerdir….”2

Şehit; mücessem bir rahmettir. Bu ümmete verilen en üstün hediye…Top- rağın içindeki her şey çürümeye mahkûmdur. Ancak şehitler hariç… Toprak onlara yardır yarandır. Zira şehit, asil bir tohumdur. Öyle ki yağmur yüklü bulut­lar onlar için gözyaşı dökerler hüngür hüngür. Tomurcuklar bu minval üzere açarlar dudaklarını. İsrafil onlardan yana üfürmeye vazifedardır. Ülkelerinde diriliş meltemleri eser. Başkentlerinde baharlar eksik olmaz, güneşler batmaz, çiçekler ise hiç solmaz.

Şehitlerin mesajı harfsiz, kelimesizdir. Ama en etkili, en vurgulu beyanı onlardan işitir ve öğreniriz. Medeniyetin köşe taşlarını onlar koydu, döşedi. Hayatlarını her türlü bozuk söz ve davranışlardan arındırarak meleklerin dahi imrendiği bir atmosferde yaşadılar. Bu nazif iklimde nice gül ve laleler yetişti. Bu ihtişamlı tablo karşısında kimler ağlamadı ki, kimler ağlamaz ki? Aslında ağlayanların ağladıkları kendi hâlleriydi. O şehitler ki sevinç ve sürür içindeler. Öyle bir aşkın peşindeler ki zevali yoktur.

Gözyaşı, bağrı yanıkların deşarj olmalarını sağlayan bir iştir. Dünyada aşk ateşinin ızdırabını dindirirken hakikatte o bir cehennem iksiridir. Bir katresi, Nemrutun İbrahim’e yaktığı ateşleri güle çevirecek kudrettedir. Yani cehennem ateşini serinletecek yegâne ilaç… Ağlayanlar bu yüzden ağlıyor. Yerler ve göklerde- Kim imrenip ağlamaz ki?… Zira hayali dünyadan hakiki dünyaya geçerkenengin bir inançla Rahman a bağlı kalmışlar, ahitlerini hiç bozmamışlar ve teslimiyet hususunda üsve birer örnek olmuşlardır.

Şehitlerden, tertemiz dillerinden tertemiz rahmet damlaları düştü kara ve çorak topraklarımıza. Bereketlendi topraklar. Ruhlar dirildi, gönüller coştu. Şehit pırıl pırıl iman, ihlâs ve marifet ile engin bir ihsan şehri ve kutlu bir mek­teptir . Bu mektebin güzide öğrencilerine yaşarmayan göz neye yarar ki? Onlar ki her kelimeleri ihlâs ırmağında yıkandı. “Hu” süzgecinden geçti ve hakikatin künhüne kavuştu. Kendilerine gözyaşı dökmeyip kasvette kalanların, özlemleri­ni hissetmeyenlere, ümmet olmayanlara cemalini göstermezler. Yer ile göğün, insanlar ile cinlerin ağlayışları cemalullah ve muhabbetullah aşkındandır. Bu aşkı tadanlar ağlamadan duramazlar.

Evet, kâinat baştanbaşa bütün zerreleriyle ağlasın. Ağlasın ki insanlar ve cinler şahit olsun. Ha keza onlara da kâinat… Şehadete susamış gönüller rah­metle şereflendiler. En güzel şeref, en güzel madalya ve en güzel hayat onların oldu. Onlar ki karanlıkları izale eden alperenler, ehl-i beytin takipçileri ve istik­balin bengi taşlarıdır. Ne mutlu onlara…

2.Beyit:

Terk edip gitdin bu ilden yârını yârânını

Gam çekip yârân ü yârın her zamân ağlar sana

Aklı başında olan her insan bilir ki bu dünya fanidir, ölümlüdür. Dünya zevklerine dalıp ahiret hayatını unutmak ise zavallılıktır. Hiç şüphe yok ki şehit­ler ferasetli ve fetanetli insanlardır. Onlar dünyaya bel bağlamaz, ebedî hayat için hazırlık yapar, en şirin canlarını var edene feda etmekten perva etmezler. Onlar tefekkür sahibidirler. Yürekleri ötelere açıktır. Dünyanın aldatıcı, albenili durumlarına kanmaz, tuzaklarına düşmezler. Terk ettikleri yerin gittiği yerden daha hayırlı olmadığını kesin bildiklerinden sonsuz mutluluğu, geçici mutluluğa tercih etmezler.

Şehit, aşkın bir inançla Allah’a bağlı, benliğini ilahi iradede eriterek kamil bir şekilde teslim olmuştur. İradesini ilahi iradenin emrine vermiştir.İtiraz yok, şüphe yok, gam ve keder yok. Yürüdüğü yolda tereddüt etmeden, yalpalama­dan yürür. Bu ayet onları nede güzel betimliyor: “Mü’minler ancak o kimseler­dir ki Allah’ı ve Rasûlünü tasdik eder ve sonra da hiçbir şüpheye düşmezler, Allah yolunda mallarıyla, canlarıyla mücahede ederler. İşte imanına bağlı, ger­çek mü’minler bunlardır.”³ Evet, en ıssız, en kurak, en zor şartlarda dahi tesli­miyetin güzel örneklerini verdiler. Tarihe ses ve sevda oldular.

Ey dost, onlar ki terk eyledi dünya hayatını ve tercihlerini ukbadan yana koydular. Ayetleri harf harf, kelime kelime yaşadılar. Böylece birer ayet birer vesika oldular. Bu sırra arif müellifimiz gidenlerin değil kalanların nasıl bir ağıt yaktıklarını, yüreklerinin daraldığını, hayatın zahmetlerine katlandıklarını ve bu sebeple gözyaşlarını dile getirmiştir. Bu ahvalin tasvirini yaparken adeta çıkgel şimdi ey şehit! Hayata dair ne varsa senden, yüce ülkünden öğrendik. Aşka, adalete, merhamete en çok muhtaç olduğumuz şu demde bütün güzelliklerin kalbinde konuş(ansın). Uçsuz bucaksız çöl sıcaklığını, kasvetini, dayanılmaz acı­larını diriliş nefesinle farahlat, rahatlat. Bu hususu hücrelerinde hisseden üsta­dın her mısrası ansızın karanlığın orta yerine çöküp aydınlatıcı bir kandil oluve­riyor.

Gönül vuslatı arzular. Fıtratın da meylettiği bu… Nitekim birbirlerine “fise- bilillah” bağı ile bağlı olanlar ve yüreklerini sevgi, muhabbet, marifet yolunda turban etmeye namzet kimseler, şehadet meltemlerinin estiği diyarları, feyizli muhasebeleri çokça isterler. Bu erdemlilik nübüvvet güneşinden üzerlerine yağmakta olan nurani huzmelerdir. Ruh ısınıyor, iç âlem kıpır kıpır… Nübüvve­tin saf pınarından içtikçe güneşler çoğalıyor, yıldızlar hevenk hevenk oluyor ve nisan yağmurları düşüyor damla damla toprağa. Çünkü şehit ebedî âleme hic­ret ettiğinde toprağa değil meleklerin pak kucağına düşer. Onları cennete doğ­ru taşıyanlarda bizzat meleklerin kendisidir.

Şehit, kalbini İlâhî sevgiyle aydınlatmış cürümlerle kirletmemiş, iman, ibadet ve itaatle korumuştur. Bundan olsa gerektir ki dünyayı, içindekilerin! ve de Gevdiklerinin fani olduğunu yakinen müşahede etmiştir. Misafir olduğunu gaf­lete dalıp unutmamıştır. Baki olana güvenmiş ve gönül koymuştur. Bu sevda onu ötelere öte iklimlere taşırken bu ulvi sevdayı hakkıyla idrak edemeyenler sadece ağlarlar. Ah, vah ederek esef ederler. Oysaki kendilerine esef edip ah u _vah etmeleri gerekir(di).Bu durumun nedeni iman zayıflığı, Rahman’a duyulan muhabbettin yetersizliğindendir. Çünkü Allah’a sevgi kutsal mektebin çekirde­ğidir ki bütün ahlâkî değerler ve hayat bu vadiden biçimlenir. Muhabetullah özü gereği insanı, bütün sonlu varlıkları aşan kendi içinde kutsî, sonsuz, iyi olana yönelmedir.

İnsanın hayatını anlamlı kılan kalbin yönelişleridir. Yani kalbimizin meyli nereye veya neye ise insanın hayatı da oraya doğru akar/akmaktadır. Öyleyse her fani bu dünyaya mal, makam için değil, aksine sevgililer sevgilisine yüreğini adamak, Onun hasretiyle hemhal olmak için gelmiştir. Zira kalbin huzur ve sü­rürü O’nu bilmek, O’nu tanımak, O’nu sevmek ve O’nun zikrinden lezzet almak iledir. Şehadet ise bu lezzetlerin en güzeli, ibadetlerin en makbuldür. Onlara ölüler” demeyiniz ki onlar Allah katında diridirler, sizin bilinciniz buna ermez şeklindeki emir bunu teyit etmektedir.

Evet, onlar baki olana kavuşmak için fani olanı boşadılar. Bunun neticesin idede pişman olmadılar. Çünkü gittikleri diyarda hem mutlu oldular hem de ölümsüz. Taptaze yüreklerinde ümit gülleri açtı. Sonsuzluğun libasını kuşanıp Sevgilinin cemalinde eridiler. Mucizelerin yeşil ülkesine sahip oldular.

3.Beyit:

Âşiyân-ı fânîyi şöyle koyup bî-derk ile

Sen beka buldun bu fânî âşiyân ağlar sana

Bu ne müthiş iman ve bağlılık… Çelik gibi ve sarsılmaz… Bu aslında kendini Allah’a teslim edip O’nun müşfik ve merhamet dolu kollarında, Hz. İbrahim pilesi gibi teslimiyetin verdiği lezzet ile yüreğinin sekinet bulmasıdır. Beden (memleketi sekineti bulunca tereddütlerden arınır. Taklidî imanı değil tahkikî imanı yaşar. Tüm eylem ve söylemlerinde Rasûlullah (s.a.v)’a tabi olur.

Şeytan vesvese ve tereddütlerle insanın ayağını kaydırmak için çalışır. Çünkü vesvese inancı kemiren zararlı bir faredir. Ateşe verir ibadet ve itikadı ancak ayaklarını isyanın siyah sularına daldırmadan, yüreğini şüphe kapılarına kapayarak yaratana derin bir inançla bağlı kimseler fani dünyanın aldatıcılığından vazgeçebilirler ki şehitler bu hususta tarihin en güzel örnekleridir. Tarih onların tertemiz ruhlarını, tertemiz gayelerini ve tertemiz destanlarını anlatır. Onlar dost meclisinin baş taçları, merhamet deryasının seyyahları, gönüllerin ilaçlarıdır. Yüreklerinde sefadan gayrisini barındırmazlar ki şüpheye düşüp isti­kameti yitirsinler. Onlar ki, her türlü fanilikten gönlünü arındırmış, içinde hiç sönmeyecek olan bir imanla yanıp tutuşan ruhunun derinliklerinde selameti taşıyan, daru selamın kucağına doğru koşan erdemin bekçileridir. Nedamet içine girmezler, sarsılmaz bir inançla yaşarlar. Belki bu yüzden fani cihan bir daha onlar gibisini göremeyeceğinden gözyaşı döker, matem tutar. Nitekim kerbela çölünde, susamış çocuk feryatları içinde, Zeynep’in kanayan ciğerlerin­de, gül kokulu Hüseyin ve yaranları bir bir veda ederlerken bu fani âlem, dağ, taş, bütün canlılar hep ağlayıp yas tutmadılar mı?…

Avuçlarda bir Zehra duası… Çadırlarda ise seccade ıslanır göz incileriyle. Fırat çaresizce başını taştan taşa vurarak akar ve ağlar. Çocuklar aç, çocuklar susuz… Titriyor yer ve gök. Gel gör ki çelikleşmiş bir imana sahip bu bahadırla­rın başları dik, yürekleri çok büyük… Görünürde görkemli, hakikatte ise zelil ve rezil olmaktansa Rahman’ın verdiği rütbe ile mutlu ve bahtiyardırlar. Tereddüt­süz bir şekilde Allah ve ceddinin uğrunda can verdiler. Güçlü imanları, Allah’a olan samimi bağlılıkları simalarında bir meşale… “… Onların nişanları yüzlerin­deki secde izidir.”^[4 ayeti henüz inzal olmuş gibi onları, gül yanaklarını anlatı- yor.Evet, sîzler ebedî âleme göç ettiniz, ölümsüzlüğü tattınız ve ne yapabilir size ölüm?.. Şair Erdem Beyazıt ne hoş tasvir emiş bu ahvali: Ölüm bize ne uzak bize ne yakın ölüm / Ölümsüzlüğü tattık bize ne yapsın ölüm. Elbet fani âlem ve içindekiler ağlayacak size. Çünkü yeryüzü sizden daha iyisini görmedi ve gör­meyecektir de.

Dil insanın ruhu, belki de iç varlığı, iç zenginliğidir. Yani insanın kendisidir. Bir önceki beyitte yar ve yaranının ağlayışları dile getirilmişken bu beyitte dün­yadakilerin yani âlemin kendisinin şehide nasıl ağladıklarını, sızılarını anlatmış­tır . Bir hakikat ancak bu kadar farklı ve güzel formatta anlatılabilirdi. Bu güzide üslubun kaynağı hiç şüphesiz Kurân-ı Kerim’dir. Buradan da anlıyoruz ki Kur’ân evliyaullahın sevgilisidir. Sevgilinin her bakışı, aklının güzelliğine, ruhunun leta- fotine, şiirlerinin akıllığına yön vermiş, dünya ve ahiret öpücüğü olmuştur. Gülün aşkı tabiata kevserdir. Şehidin aşkı ise cennete… O, bu aşiyanı terk ede­rek ruhunu ebedîleştirir. Müellif bu kutlu çabayı, sarsılmaz imanı, engin aşkı, tatlı bir buse ile sözcüklere dökmüştür. Her sözcük bir Ahsen-i takvim levhası…Ancak bu esrardan yoksun olan biz miskinler ağlamakla teselli bulmaya çalışırız.Tabii ağlayabilsek !..

4.Beyit:

Her yanı bend eylemişdi hüsn-i hâlin ey melek

 Âleme hicrin beka verdi cihan ağlar sana

Bu beyitleri her okuduğumda gözlerimin önüne Uhut kahramanı Hz. Ham- za, Kerbela bahadırı İmam Hüseyin geliyorlar. Gökleri masmavi, ağaçları yem­yeşil, altın gibi parıldayan ve tebessüm eden simaları… Güneşin ardında bırak­tığı kızıllıkta, fecrin şafağında saklı duruyorlar ve hep salât ile selam veriyorlar. Kıyamdalar… Bembeyaz bulutlardan mehdinin tebessümü ile yansıyorlar yürek­lere. Öte taraftan yer ve gök ağlıyordu, matem tutmuştu bütün cihan. Ceylan­ların sevdalı nazarlarında hasretin adı yankılanıyordu. Yokluğun firkati âşıkların dilinde türkü olup dökülüyordu.

Işık oldular tarihe, bize, hepimize. Ufkumuzu aydınlatıp dünyamıza adaleti, aşkı, şefkati, yiğitliği getirdiler, miras bıraktılar. İhanetin kancık perdesini yırtıp kıyamın muştusunu verdiler. Bu yüzden selam duruyor melekler onlara saf saf. Melekler arştan iniyor ve ipek kanatlarıyla okşuyorlar mazlum muvvahit gönül­leri. Onurlu bir yaşam, imrenilecek bir tablo ile ressamların tuvallerinde yer alıp dağların doruklarını temsil ettiler. Hasretleriyle akar gözyaşları. Fırtınalar kopu­yor ve tatlı bir hazırlık alıyor bedenleri. Öteler ve zirveler… Nice nice güzel si­malar… Başlarında yemyeşil sarıklar, ellerinde doksan dokuzluk tespihlerle el sallıyorlar, göz kırpıyorlar.

Müellifimiz bir kelime ile mest ve cezb ediyor gönülleri. Gül bağından öyle bir gül deriyor ki aşka geliyor kâinat. Bütün kelepçeli diller ve eller açılıyor, hayret makamından bakıveriyorlar. «Hüsn-i hâlin ey melek” der. Ne güzel hâl değil mi?Bir güzellik a^{ncak bu kadar} « kuşatıcı İfade edilebilirdi). Doyasiya kucaklamak geliyor insanın ta içinden,bağrından.Özlemleri yüze yansıyor,dilleri lal ediyor. Upuzun katran gecelerimize can, direncimize kuvvet, zemheri soğuklarında yollarımızın asil kardeleni oluyor.

Bu hâl öyle bir hâl ki âleme de ölümsüzlük katıyor. Bütün arzular coşuyor, yıkanıyor. Bütün kelepçeler açılıyor ve bütün engeller bir bir kalkıyor. Öyle bir gelişle geliyor ki yudum yudum şerbetini içiriyor ve gençliğini ak güvercinlerin kanatlarıyla sonsuzluğa uçuruyor.

Kulaklarımızda bir fısıltı… Ey şehit! Nice zorluklara rağmen umudu sen ye­şerttin. Yaşadıkların ve çektiğin çileler karşısında sana ağıt yakan dağlar, deniz­ler, göller, nehirler… Hıçkıran ağaçlar, dövünen topraktı. Ey melekleri de im­rendiren yeşil cennetlerin sahibi, sen hep müjde oldun Arafat ovasına, aşk ül­kesine. Senin o derin bakışlı gözlerinde her daim bir güneş, her daim bir umut arıyor gönül elçileri.

Ey hüsnü hâli çiçek olan, sana ısmarladık bütün güzel günleri, bütün onurlu yaşamları, bütün sımsıcak sevgileri. Biz acıların hepsini omuzladık ki daha önce nice gözyaşı döktük kara toprağa. Nemlenmiş topraklarda çiçeğe durmuş, kı­yama hazır birçok tomurcuğu sana emanet ettik. Sen yüreklere düşen cemre, evrensel bunalımı ortadan kaldıran iksir, ruhlarımızın acısını dindiren inkılâp nehrisin. Virane gönülleri İrem bağlarına, hayatı Firdevs renklerine çevirensin. Tahtını yüreklerimize kurdun. Gel ki karanlıklar def olsun, çağların kin duvarları yıkılsın ve benliğimiz yeniden dirilişi, şehadeti, Bedir’i, Hayber’i, Mus’abı, Ali’yi görsün. En narin, en saf, en temiz yürekleri… Böylece kuşatamazsın hiçbir engel bizi. Her şeye rağmen âlem ise sana ağlamaya devam etsin. Matemini tutma­yan kızgın çöl kumları ise yansın, kavrulsun.

5.Beyit:

Herkesin gönlünde yapmışdın muhabbetden ribât

Firkatin zehriyle hep pîr ü civân ağlar sana

Beyit şehitlerin büyük bir ruh ve seciyeye sahip olduklarını, yüreklerde taht kurduklarını, çerçevesi düşük kapılardan geçmediklerini, ayrılıklara yenik düş­mediklerini, darağaçlarında olsalar dahi dosta selam gönderdiklerini, kimsesizlerin yanında yer aldıklarını veciz bir şekilde ifade etmiştir. Onlar ki öfkeyle kal- kıp zarar vermedikleri gibi öfkelerini hep yuttular. “… Öfkelerini yutarlar ve insanları affederler. Allah da güzel davranışta bulunanları sever.5İnsanlığın tarlasına muhabbet tohumunu ektiler. Mutluluk çağının gelişi için can oldular.Yüreklere sevgi serpen, kin ve düşmanlıkları ortadan kaldıran, belli bir çağın, belli bir ırkın, belli bir coğrafyanın adamı değil bütün bir ümmetin mutluluk umudu oldular. Zira muhabbet, bütün dünyayı satın alacak değerde büyük bir cevherdir. Bu cevher ile nice ruhları içinde bulundukları esfel durumdan kurtarmak mümkündür. Bu anlamda şehit, yüreklerin köprüsü, ayrılmış öğelerin birleştiricisidir. Göklerle yeri, madde ile ruhu, doğa ile kültürü, gerçek ile hayali, şuur dışı ile şuuru birleştirir.

Evrensel ve İlâhî bir dil… Ne yazılı nede sözlü dile ihtiyacı yoktur. İnsan ruhunun en latif ifadesidir. Belki bu yüzden en güçlü, en iyi iletişim yoludur. İnsana şahsiyet kazandıran, şahsiyete özgü ve ayırıcı hasletler oluşturan bir lisan… Kuşanılan kimlik, onur ve şehadet, aşk ve cihad, insanlığa örnek oluş­turmanın umudu, zalimlere karşı isyan ve direnişin andı, ismetin esenliğine…

Şehit, şehadet bozkırlarında açan çiçek, aşk kevseri, gönüllere ılık ılık süzü­len bir ışık huzmesidir. Bu öyle kutsî bir nurdur ki ayrılığı bile kâinata bekâ katı­yor, katıksız bir rahmet oluyor. Öte taraftan firakın tende açtığı arıkla genç de­likanlılar ile piri faniler hep beraber gözyaşı akıtmaktadırlar. Akıt ey göz, göz­yaşlarını. Ayrılığın zehiri depreşiyor kanım(ız)da. Buradan anlaşılıyor ki müellif aşk hasretiyle, ayrılık hüznüyle ağlayan bir mum haline gelmiştir. İmana dayalı medeniyet sitesini vücuda getirmek için çırpınmaktadır ve ruhunu saran iman kozasıyla sonsuzluk ülkesine sığınmaktadır. Çünkü tevhit yolunun yolcusu uyku, yumuşak yatak peşinde değildir. Kutlu Nebi’nin “Ey Hatice artık uyku devri geç­ti…” sözlerini emir olarak telakki eder ve yolculuğunu bu minval üzere sürdü­rür. Çok boyutlu bir yürüyüş… Fizikten fizik ötesini bütünleyen, enfüsi, deruni, irfani… Beyaz yastıklar kaygısız başımızı almasın diye feryat ediyor, uyarıyor, ümmete sesleniyor. Belki kimse göremedi o ağlamaklı yüreğini, belki de kimse anlamadı bu mânâ dolu beyitlerini. Ama yüreğindeki yangın yetiştirdi nice lale ve sümbülleri. Yatağını taşan bir ırmak, gerçekleriyle yüzleşen bir yürek, meç­hul gecelerin sultanı, tarihin sol anahtarı oldu.

Bir de ahh ölüm… Biz yaşamı çok severiz. Aklımızı da kurban ederiz, er­demlerimizi de. Hem de her koşulda severiz hayatı. Oysaki bitmez tükenmez hayat ve renk renk, desen desen güzellikler çok yakınımızda, bir adım ötemiz­de. Çok iyi bilmeliyiz ki ölüm, tükeniş değil diriliştir. Hele şehit… Rahman onlara “ölü” adını bile vermemiştir. Çünkü onlar sonsuzluğun elbisesini kuşanmışlar­dır. Körler ülkesinde görmenin zevkini yaşayan bahtiyarlardır.

Evet, şehit, tarihin yenileyici yüzüdür. Zira yenilenme, kendini aşma ve ileriye doğru hamle yapmadır. Vahiy rüzgârının daha gür, özgür esmesini sağ­lamaktır. Daveti ve bütün gayreti esenlik yurdunadır. Bu güzide söylem ve ey­lem karşısında ağlanmaz mı? İşte gençlerin de yaşlıların da ağıtı bundandır. Belki de ağıtların en güzeli, en anlamlısı…

6.Beyit:

Azm edince vasla can hâk-i vücûdun çün bu hâk

Sînesin çak eyledi ol bî-gümân ağlar sana

Azim ve vuslat… Bir kuşun iki kanatları gibi… Biri olmazsa uçamaz. Beyit, sevgiye, mutluluğa, ümide susamış toprakları anlatıyor. Çünkü bedenimizin aslı topraktır. Yüce yaratıcının ruhundan üflediği ve değer verdiği bir toprak. Şekil verdi, suret verdi, mukerrem kıldı. Akabinde kural koydu, akl etmesini, yüreğiy­le düşünmesini öğütledi. Zira biliyoruz ki kuralsız, ahlâksız bir sanat olamazdı. Aksi hâlde kuralı olmayan sanatın kuralını İblis koyar(dı). Toprağı nurlandıran, hayatı canlandıran, insanı kederlerden uzaklaştıran kuralların varlığıdır. Öfke­nin ve hırsın tahakkümüne girmeyen bir toprak hidayet ve iyiliğe eriştirir. Şehi­din hamuru bu topraktandır. Bu yüzden şehit, serazat bir disiplindir. Ne bülbül­ler onu anlatmada yeterli kaldı, nede dağları aşan yol… O bir yaprak yeşili kadar canlı, bir nehir kadar akışkan… Vadilere damla damla inişini anlatır. Bir çınarın gölgesinde ibretleri devşirir. Vuslatın hazzını tadarak gurbet türkülerini söyler­ken turab yüreğini kılıç darbeleriyle paralayarak ağlar da ağlar. Çünkü yürekle­riyle akletmeyenler neslin ve yeryüzünün bozguncularıdır. Kalplerimizi körelt­medikçe, inanç ve azmimizi hangi bozguncu kırabilir? Öyleyse kısa metrajlı bu hayat filminde dikeni var diye gülden uzak duramayız.

Türap yardır, yarandır onlara. Çünkü şehitlerin hamuru iyi topraktan karıl­dı, Tohum yeşerdi, ümit tazelendi, yağmuru kucakladı. Kimliğini kaybetmiş bir toplumun hüviyetini yeniden kazanmasında önemli rol oynar. Toprak vardır nice güzel bitkileri yetiştirir. Toprak vardır nice güzel tohumları çürütür. Şehidin toprağı çürüten değil yeşertendir, öldüren değil diriltendir. Nitekim bu anlam­da Hz. Ömer’in toprağını tahlil ettiğimizde onun aynı anda bir tek bedende İskender ve Aristo, Mesih ve Süleyman, Timur ve Anuşirvan,Ebu Hanife ve İb­rahim Ethem olduğu görülmektedir.Evet,bu toprak ne güzel bir topraktır.Bu toprağa ağlanmaz mı, bu toprak bağra basılmaz mı?.. Üstadın ümmet için arzu­ladığı, özlemini duyduğu ve övdüğü de bu toprak olsa gerektir. Tarihin bekledi­ği, zamanın müştak olduğu, sevdaya tutulduğu, sinelerin şerha şerha yarıldığı ve üzerine ağladığı da budur.

Ağla ey yürek ağla… Ağlamayan yüreğin taştan farkı ne ki?.. Şair Osman SARI ne güzel söylemiş: “Taş taş değil bağrındır taş senin/ Nereni nasıl yaksın söyle bu ateş senin.”

Evet, ağlayalım ki ağlayışımız günahlarımızadır. Beden toprağımızı gözyaş- larıyla arındıralım kirlerden, kötülüklerden. Müellifimiz gibi bir ömür boyu ha­yatımızı hakikatin yoluna adayalım ki gönül ehline kavuşalım. Bir de hakikatin peşinde koşanlar asla yorulmazlar ve kaybetmezler. Çünkü hayatı aşk ile yaşar­lar ve umudu munbit toprağa ekerler. Aşk, asumanlara uçmaktır. Öyle ya, be­den toprağımızı aşk ile yoğurarak ruhun kanatlanması, vuslata ermesini sağla­yabiliriz. Bundan olsa gerektir ki Muhammed İkbal şöyle bir çağrıda bulunmak­tadır: ” Gel ey aşk, ey gönlümün remzi, mânâsı, gel ey bizim tarlamız, mahsu­lümüz, gel bu balçıktan yaratılan insanlar artık eskidiler, köhneleştiler. Gel ça­murumuzdan yeni bir insan yap.” Yani vuslatı arzulayan beden toprağını temiz tutacak, Muhammed Mustafa’ya temessük edecek ve gönül paramparça da olsa sinesini o yüce sevdaya dölyatağı yapacaktır.

7.Beyit:

Çekdi zahmet bâğ-bân hüsnün bağından gül dere

Kim hazân aldı gülün gül bâğ-bân ağlar sana

Dünya hayatı imtihan hayatıdır. Ekin ekme diyarıdır. Kim ne ekerse onu biçecektir. Bahçıvan zahmeti çekmeden rahmete erişemez. Tevhit erleri dün­yada hep güzellikleri, iyilikleri ekmişlerdir. Yani Allah’a imanlarına zulüm karış­tırmadıkları gibi O’na karşı sorumluluk bilinci içinde hareket etmişlerdir. Çünkü iman, sabrı gerekli kılan bir eylem ve tahammülü icap ettiren asil bir çabadır. İmanın lezzetine erebilmek, kurtuluş ehlinin eri olabilmek için tertemiz bir gö­nül, berrak bir zihin, dupduru bir inancı gerekli kılmaktadır. Hiç şüphesiz gül yetiştirmek basit ve sıradan bir iş değildir. Bir kere bu işe niyetli ve donanımlı olmak gerekir. Nasıl ki bir evladın heyecanı ebeveynlerin yüreğinde henüz doğmadan başlar. Güzelliğin bağında bir gülü vücuda getirmekte böyledir. Her gül bahçıvanına birer emanettir. En kutsal emanetlerden… Tıpkı çocuk gibi… Nitekim Rasûlullah (s.a.v): ‘çocuklar yaşam bahçesinin gülleridir.”derken veciz bir benzetme ile çocuğun da, gülünde hassas olduklarını, bir o kadar da sevimli olduklarını, hayatın onlarla anlamlı olduğunu ifade etmiştir.

Bir buğday başağını yetiştirmek bir yılımızı, bir asma ağacını yetiştirmek üç yılımızı, bir insanı yetiştirmek ise en az otuz yılımıza mal olur. Öyleyse gülün kıymetini, yani şehidin değerini, şehadetini çok iyi bilmeliyiz ve onu hoyratça esen rüzgârlardan, zararlı gıdalardan muhafaza etmeliyiz. Aksi hâlde gül devşi- remeyiz. Burada müellif çok nadide bir anlatımla gül derken aslında şehidi ve onun şerefli öyküsünü dile getirmiştir. Şehit ve gül arasında bir paralellik kur­muştur. Her bahçıvan bir gülü yetiştirmek için binlerce dikene hizmetkârlık eder. Aynı şekilde bir davetçi de şehit gibi bir şahsiyeti meydana getirmek için yıllarını feda eder. Evet, bu kutsal ve zor bir vazifedir. Ammarlar, Hamzalar, Hüseyinler kolay yetişmedi ve kolayca da yetişmiyorlar. Onlar ki insanlığın sicili, diriliş kasırgası, özgürlük türküsü…

Güzelliğin bahçesi sevginin otağıdır. Rahman’a giden yolun adıdır. Sevgi, merhamet ve müsamaha ile gönülleri fethetmenin sırrıdır. Bu sırra erenler ta çağların karanlığından beri hayatı yolunda yürüten kahraman ve şehitlerdir. Bu anlamda her bahçıvan yani her davetçi bir kahramandır. Ödülü ise şehadettir. Güneşin doğuşu için nice yıldızlar kaydı dünyamızdan. Tıpkı bir gül yetiştirmek için nice dikenlere maruz kaldı bahçıvan. Bu hususta her şehit hem mermerdir, hem de onu yontacak olan heykeltıraş… Gerçek kişiliğini kazanmak için kıvıl-cımlar çıkaracak büyük çekiç darbelerini kendi cevherine indirmesi gerekmek­tedir.

Her bahçıvan bir davetçi her davetçi de bir bahçıvandır. Her ikisinin de işi kolay değildir, titizlik ve incelik gerektiriyor. Zira aklın önüne vahiy konulmadığı zaman hem istikamet kayb olur, hem de saadet mümkün olmaz. Öyleyse ruh­lardaki fazilet pınarlarını harekete geçirmeli, gönülleri kuraklıktan kurtarmalı ve bunun için de muhabbet tohumunu cömertlik toprağına ekmeliyiz. Aksi hâlde gülden de gül bahçesinden de söz edemeyiz.

Evet, gül yetiştirmek bahçıvanın Rahman’a yakınlaşmasına vesile olan gü­zel bir ameldir. Beraberinde fedakârlığı, teslimiyeti ve sadakati zorunlu kılmak­tadır. Bahçıvanın karşılaştığı engeller ne kadar zor/lu olsa da kesinlikle görevini bırakmamalı ve aksatmamalıdır. Aksi hâlde şehadetin kitabından sayfa düşür­müş olur.

Tevhit akidesinin yaşanmadığı her belde, heryer karanlıktır. Bütün bahçe­leri virane ve yıkıktır. Vahşi çöllerden farkı yoktur. Bahçıvan bu çölü bahara çevirmek, gülün hüznünü kaldırmak için ağlıyor, ağlıyor ki gözyaşlarıyla sulansın ve bahçe kurumasın.

8.Beyit:

Firkatınla kan döken ancak ki Hulusi değil

Devr edip döndükçe bu devr ü zaman ağlar sana

Öncelikle şunu belirtelim ki beyitlerin ikinci satırı nakarat gibi görünse de aslında üst üste konulan tuğlalar misali her biri ayrı bir boşluğu doldurmakta­dır. Beyitlere yüzeysel bakanlar ustanın yaptığı bu mahir işi tekrardan ibaret görürler. Bu mânâda tekrar yok, kulakları tırmalayan ve anlam derinliğini zede­leyen bir eksiklikte yoktur. Aksine her beyit farklı bir zenginliği, farklı bir ifade biçimiyle özgün bir anlatımla sunulmuştur. Her şeyden önemlisi de bir eseri kalıcı kılan hiç şüphesiz içindeki hakikatleridir. İşte ey dost, Hulûsi efendinin beyitleri hak ve hidayetin bizzat kendisidir. Gür bir seda, duru bir hitap ve gö- nülleri okşayan bir üslup… Ayrıca pek çok âlime göre yakınımızdadır. Eserleri elimizdedir. Kaynağın, Kur’ân’dan ve sünnetten alan bir gönül eri, hayatini hikmete ve irfana adamış bir insan, nesli Peygamber (s.a.v)’e ulaşan izzetli bir seyyid…

Zaman aktıkça, hayat var oldukça, güneş ve ay miatlarını doldurmadıkça kıyamet kopmadıkça herkes gibi ayrılığa, vefasızlığa zamanın kendiside ağlaya­caktır.

Hüzün ve ağlama, hak dostlarının en tabii hâlleridir. Çünkü Rahman’a vasıl olmanın biricik yoludur. Zaman diğer adıyla “dehr” bizzat kutsaldır. Nebî’nin kutsî ifadesiyle insanların gaflette oldukları nimetlerden biridir. Nitekim Kur’ân-ı Kerim’de zamana yemin edilmiş, kıymeti teyit edilmiştir. Yani zamanda Rah­man’a karşı vazifelidir. Zamanın ağlaması ise hüznün ifadesi, ayrılığın, acının büyüklüğündendir. Sadece bu zaviyeden bakılsa bile bu ve diğer tüm beyitler içe tesir eden, dibe temas eden bir derinliktedirler. Gönüllerde, bilinçlerde, dimağlarda iz bırakıyor.

Ayrılık hasretiyle arz ve arş ağlıyorsa, ıstıraptan damarları çatlıyorsa hiç şüphe yok ki hak âşığı, “ebed”e müştak, cemalullahı arzulayan nurlu ruh, hik­metli vicdan, inançlı sultan aşka, şehadete pervane olmaz mı? O ıstırap ki to­humu Tur-i Sina’da filizlendi, Faran dağlarında boy attı, Mekke’nin dikenli yolla­rında neş vu nema buldu.

Ölüm, sevgilileri birleştiren en güzel yoldur. Bu güzel yolu idrak etmiş üs­tadımız ölüme meydan okumaktadır. Ancak ayrılık ne kadar kurşun gibi ağırve zor olsa da ölüm gibi sır dolu bir bekleyişle bekliyor, ihlâsı kazanma inancıyla yüreğini sevdaya vakf ediyor. Büyük bir tevekkül hâli… Herkes kan dökebilir yani intikamını isteyebilir. Ama kutlu dualardan emdiği merhamet, adalet, rahmet nebisinden aldığı tedrisat onu bundan men etmektedir. İntikam yerine bağışlanmayı düstur ediniyor.

Zira Taif bağlarında gönüllere süzülen Nebî, ser­serilerce taşlanmıştı, mübarek ayakları kan revan olduğu hâlde beddua değil dua etmiş, onlar bilmiyorlar bilseydiler böyle yapmazlardı diye hüsnü zanda bulunmuştu. Orada ettiği şu dua o kadar anlamlı, o kadar yürek yakıcı ki ifade­ler nakıs kalıyor, kelimeler boğazımızda düğümleniyor: “Allah’ım! Güçsüz ve çaresiz kaldığımı, halk nazarında hor görüldüğümü yalnız sana yakınıyorum. Ey merhametlilerin en merhametlisi! Sen merhamet edenlerin en merhametlisisin. Sen ezilenlerin, hor görülenlerin Rabbisin. Beni kime bıraktın? Bana saldıran uzak bir düşmanın eline mi, yoksa işimi kendisine teslim ettiğim yakın bir dostun eline mi? Yeter ki bir gazabın olmasın bana,’ aldırmam çektiklerime. Ancak şuna inanıyorum ki, senin affın geniştir bana. Gazabına uğramaktan yahut öfkeni hak etmekten gökleri ışıklandıran, karanlıkları aydınlatan dünya ve ahiret işlerini ıslah eden yüzünün nuruna sığınırım. Hoşnut kalacağın kadar sana memnuniyetimi sunarım. Güç de senin kuvvet de senin.”⁶

İşte o kutlu variste, nebinin izinde insanların kalbine sonsuz aşkı, ince ve derin hüznü, kalbi ihbar edecek vicdanı, iblisi mat edecek İhlâsı, elest bezmine sadık kalacak istikameti, teheccütten lezzet almayı ve secde izlerini öğretti. Bereketli hayatını bu doğrul­tuda ikame etti. Asla kine, husumete prim vermedi. Evet, böyle güzel insanlara ağıt yakılmaz mı? Dünya varoldukça Yasirlere, Hamzalara, Mûsâplara ağıt yakı­lacağı gibi Seyyid Hulûsi gibi kahramanlara da ağıt yakılacak, gözyaşı dökülecek­tir.

Zamanın pasını silen müşfik bir ses, kırağı düşmüş sakalıyla mütevazı bir şahsiyet, namaz sonrası sükûnete ermiş bir ruh hâli, dergâha gelişi yemyeşil bir gülşen bahçesi, hakkın parlak nidası, gözyaşının damla damla süzülüşü, taşıdığı kimlikle önder ve örnek bir kul…

Mazlumların babası, boynu büküklerin barınağı, imanlı halkın destanlaşan uleması, rengârenk çiçeklerin dili, mavi göklerin ve temiz beldenin tebessüm eden siması, aşk damarını harekete geçiren ülküsü, esaret altında ezilmiş ve tevhitten uzaklaşmış bedenlerin şifası, hasretin ve firakların gözyaşı…

Muvvahidlerin kalplerini süsleyen nadide bir çiçek, adı temiz, kendi temiz, /olu temiz bir adam… Gönül dünyamıza Muhammedi nuru taşıyan piri fani, tevhide adanmış kelimelerin şairi, Ebu zeri andıran yaşantısı, seherlerin bülbü- ü, karanlık dünyamızın mumu…

Evet, devr ü zaman ağlasın. Hem de hiç durmadan ağlasın* Zira kolay kolay gelmez bir daha böyle şahsiyetler. Ayrılığı bizim için ölüm(dü). Çünkü o, koca­man bir gönüldü. Aşk tapınağının minaresinde gururunu ayaklar altına almış, uzlet içinde sûfîlerin temiz güllerini koklamış, İsmail’in topuklarında çiçeklenen hayata razı olmuş ve Eyüp misali sabra bilenmişti.

Aşkı alnında taşıdı. Sevgiye çekilmiş bütün engellerin karşısında durdu. Herkese gönül sofrasını açtı. Öyle ki gülün duruşu gibi soylu ve sevgi yüklü idi. İkliminde yeşeren mısralar farklı ilhamlara kapı araladı. O, izzetin medarı, mü’minlerin umudu, sonsuz hakikatlerin nuru, bir şükür abidesi, her hâl ve ahvalde… Taşkınlık, hamlık, su-i edep etmez. Hayranlığını yüreğinde ve gözbe- beklerinde saklı tuttu. Meftunu olduğu sevda uğruna asla acıtmadı, incitmedi hiçbir yüreği. Firkatin hararetini alev alev içine çekti. Bütün közleri bağrında serinletti.”Hu” ve “Hayy” diyerek… Bu mü’min tavır onu/onları tarihe kandil yaptı. Tarih ve zaman var oldukça bu ışığı arayacak, bu ışığa ağlayacaklardır.

Bu adam tarihi, coğrafyayı, insanı ve bütün kâinatı oku(yor)du. Sırların sırrına vakıftı. Zira her beyit bunun açık bir delili ve ümit ile korku arasında gi­dip gelen bir şuur… Bu, samimi mecradan akıp gelen duygular sevgiye, mutlu­luğa, ümide susamış yürekleri canlandırıyor ve karanlığa, düşmanlığa, vicdan­sızlığa set çekiyor. İşte beyit, bu yönüyle diğer beyitlere vuslatın yolu, firkatin doğum sancısı, aşkın doğduğu kent ve hüsnü hatime oluyor.

Evet, müellifimiz irfanı kuşandı. Firakın acısına yenik düşmedi. Aşkın ve şehadetin şecaatini dağlara, ovalara saldı. Şimdi bu heybetin, bu mefkûrenin neşidesi dillenmektedir bütün asil yüreklerde. Bunu gören, bunu duyan herkes zaman ve mekân ile birlikte ağlıyorlar ve ağlayacaklardır da.

Divan-ı Hulusi Darendevi’den Şerhler – Kollektif,syf:317-332

Dipnotlar:

[1] Ateş, Es-$eyyid Osman Hulûsi, Dîvân-ı Hulûsî-i Dârendevî, (Haz. Prof. Dr. Mehmet Akkuş- Prof. Dr. Ali Yılmaz), Nasihat Yay., İstanbul, 2006, s. 16.

2. 3/Alİ Imran, 169

3.49/Hucurat, 15

4. 48/Fetıh, 29

5.3/Al-l Imran, 134

6.Zadü’l Mead, 2/123-124

Kerpiç koydum kazana poyraz ile kaynattım
Nedir, deyip sorana bandım verdim özünü

İplik verdim çulhaya sarıp yumak etmemiş
Becit becit ısmarlar, gelsin alsın bezini

Bir serçenin kanadın, kırk kağnıya yüklettim
Çifti dahi çekmedi, şöyle kaldı kazını

Bir sinek, bir kartalı salladı vurdu yere
Yalan değil gerçektir, ben de gördüm tozunu

Bir küt ile güreştim, elsiz ayağım aldı
Yıkıp bastıramadım göyündürdü özümü

Kaf Dağından bir taşı şöyle attılar bana
Öğlelik yola düştü, bozayazdı yüzümü

Balık kavağa çıkmış zift turşusun yemeğe
Leylek koduk doğurmuş, baka şunun sözünü

Yunus bir söz söylemiş, hiçbir söze benzemez
Münafıklar elinden örter mâna yüzünü

YUNUS EMRE

KAF DAĞINDAN BİR 

Yunus Emre’nin, hemen her hafızada biraz bilmece gibi kalmış kimilerince mizah tekerlemesi, kimilerince çocuk güldürmecesi sanılmış ünlü “şathiye”sini (tasavvufi taşlama) size anlatmaya çalışacağım.

Şiirde geçen canlı, plastik, hareketli unsurları. fakat bilhassa manaları açıklamak istiyorum. Çünkü bu şiir bir ma’na denizidir. Kulaç kulaç derinlikte, sırrına güç yetirilmez bir tasavvuf ummanıdır.

Tasavvufi ihtişamını anlatmak benim harcım değil. Hatta bugüne kadar, nice söz erleri arasında, anlatabilen de pek çıkmamış. Dergâhlarda, meclislerde yapılan sözlü şerhleri kaybolup gitmiş belki. Elimizde sadece Niyazi-i Mısrî’nin (Malatyalı, 17. yüzyıl tasavvuf şairi, Halveti tarikatının Mısriyye kolunu kurmuş, Bursa’da bu tarikatın şeyhi olmuş, Limni adasında ölmüş) tamam bir şerhi var. O da bakınız ne diyor:

“Bu fakir, biçare Mısrî’den Yunus Hazretlerinin bu dokuz beytini şerh ve beyan etmeyi, bazı dostlar istemişlerdi. Yazılıp, evrak arasında, sekiz ay kadar şöyle perişan kalmıştı. Sebebi o idi ki: Acaba Aziz’in (Yunus Emre’nin) muradı üzre oldu mu, olmadı mı?

Bir gece rüyamda Yunus Hazretlerini gördüm. Bu fakire güler yüz ve hoşnutlukla iltifat gösterip buyurdular ki. Benim o sözlerime yazdığın şerhi ortaya çıkar, fukara sebeplensin (fakir, bilgi arayıcı kimseler istifade etsinler)”

Şerh’in sonunda ise Mısrî, şiire olan hayranlığını şu sözlerle ortaya koymaktan kendini alamamıştır:

“Haddizatında, Yunus Emre’nin bu sözü gibi bir söz, gelip geçmiş şeyhler tarafından söylenmemiştir. Gerçi görünüşte alay ve istihzaya ve çocuk eğlencesine benzer. Ama içyüzüne gelince: Allah’ın gelinleri olan İlâhi sırların ve hakikat ma’nası olan bakirelerin, yüzlerini nâmahremden (yabancıdan) örtmek için çekilmiş duvak ve nikap gibidir. Tâ ki nâmahrem gözü görmeye ve eli ermeye..

Yunus Emre’nin şu beytinde söylediği çok doğrudur:

“Her bir âşık bu yolda bin türlü nişan vermiş
Biri nişan vermedi, nişanımdan ileri”

Buzağının burnuna kirpi derisinden burunsaklık bağlarlar.. Hani, anası tepsin, emzirmesin diye. İşte bu şiir de öyledir: Nâmahrem olanlar (ham ruhlular) her beytin sütünü emmek istedikçe, onlara hakiki sütünü vermez, reddeder.

Bu kaside (şiir) gariplerin en garibidir. Benzeri gelmediği için de ancak Yunus Emre’ye mahsus olabilir. Allah o aziz’in sırrım takdis etsin!”

Şiirin tasavvufi olduğu kadar, insanlığı da anlatan sonsuz manaları, hayret verici mizahı, çarpıcı Türkçesi, bu Türkçeye verilmiş sonsuz bir ifade ve terkip gücü vardır. Gazel, (Yunus divanında) 13 beyit görünüyor. Fakat meşhur olanı dokuz beyittir. Nitekim Niyazi-i Mısrî de bu dokuz beyit üzerinde durmuştur. Şiirin tasavvufi manalarını anlatırken Niyazi’nin bu şerhinden istifade edeceğim. Şiirde başka değerler de bulmaya çalışacağım

1.Çıkdım erik dalına, anda yedim üzümü 
Bostan ıssı kakıdı, der ne yersin kozumu?

Bu ilk beyit, bütün şathiyenin anahtarıdır. Daha iyi anlamak şu beytini de hatırlayalım:

Şeriat, tarikat yoldur varana 
Marifet hakikat ondan içerü”

İşte bu beyitte “erik” (sırf dışı yenildiği ve içinde kocaman bir çekirdek bulunduğu) eder. şeriât’ı, zahiri (dış) bilgiyi temsil eder. “Üzüm” tamamı yenildiği ama yine de içinde ufacık bir yabancılık çekirdeği bulunduğu için tarikatlı, bâtıni (iç) bilgiyi anlatır. Ceviz (koz) ise, dış kabuğu atılıp özü yendiği için sırf hakikate misaldir.

Burada anlatılan şey: Bir insan şeriattan giderek tarikatla veya tarikat ‘ten yürüyerek marifet ve hakikate ulaşamaz. Bunların her biri ayrı yollar, ayrı yöntemler ister.

Burada anlatılan şey: Bir insan şeriattan giderek tarikata veya tarikatken yürüyerek marifet ve hakikate ulaşamaz. Bunların her biri ayrı yollar, ayrı yöntemler ister.

Şu halde, erik dalına çıkıp üzüm yemeğe kalkan kişi gülünç olur. Onunla da kalmaz, başkasının hakkına tecavüz etmiş sayılır. Nitekim “hakikat bahçesinin” sahibi olan “mürşid-i kâmil”, böyle bir kimseye kızarak, “sen ancak erik veya üzüm yemeğe ehliyetli olduğun halde benim kozumu ne hakla yiyorsun?” diye onu azarlar. Tıpkı hukuktan diploma alan birinin muayenehane açarak hasta bakmasına izin verilmeyeceği gibi.

2- Kerpiç koydum kazana, poyraz ile kaynattım
Nedir? Deyip sorana bandım verdim özünü

Bu beyitte, üşütücü, soğuk kelimeler, bir sıcaklığı, hattâ muhabbeti taklit yoluyla yapmak isteyen kişiyi yermek ve kınamak için kullanılmıştır. ’’Kerpiç” çamurdur, yenmez: yiyeni hasta da eder.

“Poyraz” yemeği pişirmeye değil ancak soğutmaya, dondurmaya yarar. Böyle olduğu halde… Bir işin (tarikat ve hakikatin da) yolunu yordamını öğrenmeden kendi kendine ustalık taslamaya “ermeye” kalkan kişi, işte böyle gülünç, münasebetsiz duruma düşer. Kazana koyduğu çamuru poyraz ile kaynatarak bir şeyler yapmış görünür.

“Ne o, ne pişiriyorsun?” diyene de ermiş gibi davranarak bir parça tattırır. Çünkü bir insan hüneri ne ise, ne yapabiliyorsa, karşısındakini de onunla kandırabileceğini zanneder. İnsan kendi kendisini aldatmasın bir kere…

Bu beyitte, Allah’ın ilhamı, mürşidin irşadı, ustanın bilgisi olmaksızın emeksiz, gayretsiz ve çilesiz çalım satmaya kalkışan ham ruhlu kimseler taşlanmaktadır.

3- İplik verdim çulhaya, sarıp yumak etmemiş 
Becit becit ısmarlar: Gelsin alsın bezini

Bu beyitte “Çulha-bez dokuyucu” kâmil olmadığı halde, mürşitlik peşinde koşan, kendini etrafa öyle yutturan kişinin çevreye verdiği zarar ve ümitsizlik anlatılmaktadır. Burada “iplik” .olgunlaşmak üzere, mürşide, üstada gönderilen aday (talip)tir. Üstad geçinen kişi onun, dağınıklığını derleyip tek’e (vahdet) ulaştıran bir “yumak” yapacağına… Bunu kabiliyeti olmadığı için onu bol keseden “olmuş, ermiş” gibi göstermektedir.

Talipleri Allah’a bağlamak (ipliği yumak yapmak) sonra “insan-ı kâmil (dokunmuş bez) haline getirmek iddiasında iken, -onu boş yere oyalayan, sonra da vakti gelmeden ( becit becit) sen Tanrıya ulaştın” diyerek dervişini şımartan bir şeyhin (hocanın-ustanın) burada taşlandığı görülüyor.

4- Bir serçenin kanadın, kırk kağnıya yüklettim 
Çifti dahi çekmedi, şöyle kaldı kazını

Bu beyitte serçenin kanadı, ermiş, yücelmiş kişileri temsil eder. Kırk kağnı ise, onu anlayamayan, çekemeyen, ham ruhlu, dar görüşlü kimselerdir. Hakikat ehli, kanatlıdır, “melekût âlemine” doğru uçan kanattır. Toprakta kalıp yürümeye gıcırdamaya mahkûm olan ise vergisiz fakat iddialı yaratıklardır.

Burada “serçe kanadı” manevi değerin, cevherin sembolüdür. Bir elmas cevheri ile sözgelişi seksen kağnı yükü kereste alınabilir. O zaman da (maddî manada) kırk kağnı (veya katır) serçe kanadının bahası olan bu yükü, gerçekten çekemez.

5- Bir sinek, bir kartalı salladı vurdu yere 
Yalan değil gerçektir, ben de gördüm tozunu

Bu beyitte: Sinek (veya an) hiç dikkati çekmediği halde büyük olgunluk ve cevher taşıyan ermiş, olgun, Tanrı sevgilisi kişi için misâlidir. Kartal ise, yüksek mevki sahibi, çok zengin, gösterişçi, âlim geçinen, üstelik de olgun, ergin (fakir, perişan kılıklı) tarikat, hakikat ehlini hor gören kimseleri anlatır. Nitekim arı, bal yapan, kartal ise, gösterişine rağmen “leş yiyen” bir hayvandır.

Sineğin, kartalı nasıl yere vurduğu sorulursa: Bir ilim ve hakikat bahsi açılmış, yapılan tartışmada o fakir kılıklı olgun ve yetkin derviş gösterişçi (kartal) zatı, yerinden kalkamayacağı bir şekilde yenmiş, bilgisizliğini ortaya koymuştur.

6- Bir küt ile güreştim, elsiz ayağım aldı 
Yıkıp bastıramadım, göyündürdü özümü

Bu beyit, arif ve olgun kişinin kendi nefsi ile mücadelesini ve bütün gayretine rağmen ona yenilişini ifade eder. Şehvet, para, mevki, gurur, refah gibi hırslara kaynak olan nefis, sürekli denetlemediği ve ezilmediği takdirde en kâmil insanları bile yerden yere vurabilir.
Şairin “küt” dediği, kör kötürüm nefistir.

“Elsiz” dediği ise, ateşten, hırstan yaratılmış şeytandır. Onlar, irade ile güreşmekte ve bazen üstün çıkmaktadırlar. Yunus onları hakkiyle başaramadığı için, yüreğinin yandığını samimiyetle söylemektedir.

7- Kaf dağından bir taşı şöyle attılar bana 
Öğlelik yola düştü bozayazdı yüzümü

Bütün yüce veliler gibi Yunus da, Allah’ın ilhamı ile (bazen) mânasını herkesin kolayca anlayamayacağı sözler söylemektedir. Çoğu evliya gibi, bu yüzden canı yanmış, anlayışsız kimselerin maddi, manevi taşlan, kendisine atılmış olabilir. Her çağda olduğu gibi, o zaman da, kendisini âlemin nizamını korumaya yetkili sanan ham ervahlar bulunmuş ve her düşünceyi, her hikmeti yasak etmeye çalışmışlardır

İşte Yunus Kaf Kafdağı” diye, burnu Kafdağı’nda olan bu beylik çiftlik bekçilerini alaya alıyor. Bunlar, bana da gurur dağlarından bir taş fırlattılar ama denk getiremediler. Taşları “öğlelik” (öğle güneşi savunmak altında) apaydınlık yola düştü. Neredeyse kendimi kalmadı. için “sır açmaya” mecbur edeceklerdi fakat lüzum kalmadı. Yüzümün perdesi sır hicabı bozulmadı.

8- Batık kavağa çıkmış zift turşusun yemeğe
Leylek koduk doğurmuş, baka şunun sözünü!

Beyitte vergili bir Allah yakını olmadığı halde kendisini öyle göstererek halkı aldatmaya çalışan, riyakâr ve cahil “mürşit” taslağının hali anlatılmaktadır. Balık, Allah bilgisi ve sevgisidir. Fakat onun yeri “birlik, vahdet” denizi olmak gerekirken burada “kavağa çıkmıştır.” Kavak sadece gösteriştir; boy pos demektir. Sahte mürşit (kavağa) kendini göstermeye çıkmış, orada “zift turşusu” yemektedir. Yani, hem kendine, hem de halka hoş gelmeyen, samimiyetsiz, temelsiz, basit şeyler söylemektedir…

Bu adamın halini Yunus “leyleğin, koduk (sıpa) doğurmasına benzetmekledir. Tasavvuf derinliği ve zevki ancak leylek gibi meçhule sefer eden ulu kuşlara yaraşır. Oysa bu teşbihte, onun yerine bir sıpa (koduk) almaya kalmaktadır. “Bakın şunun sözüne!“ diye eğlenmektedir.

9-Yunus bir sor söylemiş, hiçbir söze benzemez
Münafıklar elinden örter mana yüzünü

Bu beyit, bütün şiir için bir açıklama, ipucu vermektedir. Yunus, her sırrın, herkese açıklanamayacağını belirterek, bu şathiyedeki gibi üstü kapalı (sembolik) konuşmayı tercih ettiğini söylemektedir. Bu üslup “erenler meclisi” ne uygun düşmekte ve münafıkların şerri de böyle önlenmektedir.

AHMET KABAKLI (Tercüman, 23 Kasım 1975)

Liseedebiyatı.com

217. Hikmet

Doldu ömür kadehi, ben ağlamayayım kim ağlasın?
Şeytan gönül hemhanesi, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Kılmaz nasihat hiç kimse, isyan ile oldu işim,
Böyle geçip günah işim, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Katı günah oldu işim, cehennemde oldu yerim,
Ahir gazab kılsa Kerim, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Kur’an yazısını görmez gözüm, ayet-hadis değil sözüm,
Kulum desem, yalan özüm, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Ne buradadır oruç-namaz, ne hayr, ihsan ve niyâz,
Yok hakikat, hayrı niyâz, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Nefsim beni ateşe koyar, her lahza tenden can alır,
Derdim deva bulmadan kalır, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Şeytan düşmandır bana, nasıl söyleyim “yâ Rabbena”,
Ya Rab, sığınırım sana, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Yiğitlik kuvveti gitti, ihtiyarlık nöbeti yetti,
Geldi yakın ecel derdi, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Tutunca ölüm camı şarab, ev-barkı eyleyen harab,
Vah hasretlik, ilel-ebed, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Eğer yüz yıl mühlet verir, ecel sonunda karşı gelir,
Cana kara günler koyar, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Dünya işidir bir taraf, nefsimdir düşman hepsi,
Ahirettir hasret yeri, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Eyledim hep, hata ve günah,
kaldım ne yapayım inciden mahrum,
Gönlümde yoktur zerre nur, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Hakdır Kerim ya Ekram, Kul Hoca Ahmed, yeme gam,
Perişanlık anbean, ben ağlamayayım kim ağlasın?

Hoca Ahmed Yesevi – Divan-ı Hikmet

http://www.divanihikmet.net/hikmet217.html

105. Hikmet

Azrail birgün gelir şiddet ile
Sıcak bedenden aziz canı vermek gerek
Beş günlük geçici ömrü elden çıkarıp
Çare bulmadan ahir bir gün ölmek gerek

Oğul-kızın ağlayıp kalsa feryad edip
Mal ve mülkün burada kalsa şaşkın olup
Düşmanların sevinçlenir seni görüp
Boynunu sunup uzanarak yatmak gerek

Miras diyerek baş-ayağını bağlayalar
Sıcak suyu başdan döküp yıkayalar
Dört taraftan yavaş yavaş tutalar
Altı karış bezden kefen eylemek gerek

Cenazeni büyük-küçük kaldırsalar
Kabristana bakıp seni yürütseler
Yetmiş yerde soru sorsa melekler
Bir bir onun cevabını vermek gerek

Ahalinin mezarında imareti
Görün orada türlü türlü alameti
Kabir adlı kıyamet penceresini
Siyasetli eve varıp girmek gerek

Girip görsen karanlık yoktur ışık
İçi dolusu hasretdir ateşli ayrılık
O gün sana kim eyleye sana yardım
Ta kıyamet tan atana kadar yatmak gerek

Ömrün sonunda olacaktır bir gün tamam
Bu iş ile gitsen eğer selam “yurdu”
Helali bırakıp yemiş olsan daima haram
Azabını gidip orada çekmek gerek

Kul Hoca Ahmed tevbe eyle ölmeden önce
Al yanağın kabirde yatıp solmadan önce
Yılan-çıyan kabrin içine dolmadan önce
Kaza kılsa razı olup durmak gerek

106. Hikmet

Kara gündür o saat ki dünyadan sefer eylesen
Kadın-evlâd, mal ve mülkün hepsinden geçer olsan

Seni koymaz ecel aslâ, ne kadar hükmün geçerli olsa;
İdare ile alemi eğer altın ve yakut eylesen

Muhassıldır ahaliye ecel tıpkı askerler gibi;
Gazap ile alır canını, ne kadar inlesen

Olmuştur herkese ferman ölümün şerbetini içmek;
Kaçıp ondan kurtulmazsın, ne kadar ondan çekinsen

Ahalinin mezarına varıp bir bir temaşa eyle
Ölülerden ibret almak gerek bağrını kebap eylesen

Her zaman iyilik eyle, gidersin işbu dünyadan;
Kıyamet yüz suyuna gerek ciğerini kan eylesen

Allah emrini tutan olur o evliyâlardan;
Olursun evliyâlardan, riyâzeti çokça eylesen

Sevinme mal ve mülküne, kurutur bu ecel sonunda
Kara yere girersin sonunda, ne kadar kâr ve kazanç eylesen

Hoca Ahmed kötülük ile hayatını eyleme zâyi;
Olursun Hazret’e lâyık, eğer seherde ibadet eylesen

…

Hesap Günü

112. Hikmet
“Külli men aleyha fan” ayetinde
Bir Allah’dan başka mahluk ölür imiş
İsrafil Sűr’u alıp üflediğinde
Kabirden yeni deri giydirilerek yanar imiş

Elli bin yıl kabir başında durduğunda
Ondan sonra Arasat’a sürdüğünde
Yalın baş ve çıplak ayak yürüdüğünde
Adem oğlu deli gibi olur imiş

Önce hesap eyleyince taharetden
İkinci hesap eyler namazından
Üçüncü hesap eyler helal-haramından
“Ben-ben” diyen şaşkın olup kalır imiş

Hesabı yapıp yürütünce mahşere doğru
Ahali adım atınca çaresiz hepsi
Apaçık orada görünce cehennem ateşini
“Aman” diye çığrışarak durur imiş

Bütün ümmet yüzyirmi bin saf olunca
Etraflarında melekler saf tufunca
“Eyne’lmefer” nidasını ulaştırınca
Kaçıp kurtulmak olmaz deyip söyler imiş

O vakitde çağrı gelince “Vemtazül yevm”
O günde korunak olunca namaz-oruç
Aklın ve şuurun gidip orada kalmayınca idrak
Dil suskun olup konuşamadan kalır imiş

Bütün halklar Adem Ata’ya doğru ardınca gidince
“Ey babamız şimdi bizi kolla”deyince
“Ruhsat yok, benden geçti evlat” deyince
“İbrahim’e gidelim”deyip söyler imiş

İbrahim’e gidip söyleyince Adem Ata
“Şefaat eyle bunlara sen hepsi hata”
O da der “Sizden yakın Adem Ata”
“Musa tarafına gidelim”deyip söyler imiş

Musa deyince “-Rabbi erini-” dedim o gün
Acizlikten çıktığım yoktur işte bugün
Gidelim Muhammed’e olup mahzun”
Hepsi Hazret’e doğru gider imiş

Musa deyince “Ya Muhammed ayak bas
Ümmetlerin cehennem içinde yok oldu”
Muhammed’de iba eyleyip durunca o an
Musa bırakmayınca birlikte varır imiş.

Tacını alıp kısıp koyup arş altında
Feryad edip ağlayıp durunca işte o günde
“Ya Kadir, Ya Gafur” dediğinde
“Ya Habibim başını kaldır”deyip söylerimiş

Alıp gel ümmetini dergahıma
Bağışlayım hepsini ben sizlere
Dahil eyleyim hepsini cennetime”
Böyle diyerek Hakk’tan nida gelir imiş

Zahid, abid, has kullardan, alimleri
Alıp gelince dergahına işte bunları
Rabbim der ki “Ya Muhammed asiler hani?”
“Asi layık değil” deyip söyler imiş

Âsi-cafi layık”deyince “rahmetime”
Yine der “Dahil edeyim ben onları cennetime
Günahlarını bağışlayım hepsini sana”
Rasul memnun olup gelir imiş

Musa ile Râsulullah yürüyüp gelince
“Asi-cafi ümmetlerim! Yürüyün” deyince
“Günahlarınızı affeyledi Kadir, Hayy”
Cennet içine önden gelip girer imiş

Kul Hoca Ahmed kıyametten söyledi bunu
Hikmet eyleyip ahaliye yaydı bunu
Ulu ulu kitaplardan söyledi bunu
Okuyandan dua talep eder imiş

Ölüm Elçisi Geldi,Hazırlığını Niye Yapmazsın?

189. Hikmet

Ölüm elçisi geldi, hazırlığını niye yapmazsın?
Sakal-saçın ağarmış, hazırlığını niye yapmazsın?

Bedeninde kalmadı kuvvet, vücudunun tamamı zahmet,
Onlardan almadan ibret, hazırlığını niye yapmazsın?

Ölümün elçisi geldi, sana şimdi haber verdi,
Sana ne oldu, gelip hazırlığını niye yapmazsın?

Kamu yaranların gitti, gösterdi kokusunu tüttü,
Gelip yer koynunda yattı, hazırlığını niye yapmazsın?

Bu dünyayı niye sevdin? Yanlış yaptın, hata kıldın,
Hani ukbaya ne kıldın, hazırlığını niye yapmazsın?

Bu tenden canın almağa, melek geldi ayırmağa,
Seni koymaz dem vurmağa, hazırlığını niye yapmazsın?

Kul Hoca Ahmed, ne iş kıldın? Özünü esirgedin,
Bu dünyaya aldanıp yığdın, hazırlığını niye yapmazsın?

Kuşku Yoktur,Kıyamet Günü Gelir,Dostlar

190. Hikmet

Kuşku yoktur, kıyamet günü gelir, dostlar,
“La uksimu bi yevmil-kıyameh” deyip söylemedi mi?
Özünü Baki, özgeleri fani bilin,
“Küllü şey’in helikün” deyip söylemedi mi?

Cümle canlar yer koynuna ahir girer,
Mengü, Baki, Kadir İzim özü kalır.
Zamane ahir olsa, gök yarılır,
“İzas-sema’un-şekkat” deyip söylemedi mi?

Kıyametin alameti sayısızca geçer,
Kelamullah mâna yazıp, yazı açar.
Bulut kükreyip, yer tebrenip, dağlar kaçar,
“Yevme tercifur-racifeh” deyip söylemedi mi?

Allah bilir kime rahat, kime azab,
Kadir İzim kadı olup sorar hisab.
Vah hasret, bende nasıl verir cevab,
“Yevme yekumül-hisab” deyip söylemedi mi?

Kul Hoca Ahmed söyler gece-gündüz, yâ Rab, seni,
Hıçkırıp ağla, aşkın ile gece-gündüz
Bulur bende yürüse daima isteyip seni,
“Fetlubni tecidni” deyip söylemedi mi?

Hoca Ahmed Yesevi – Divan-ı Hikmet

http://www.divanihikmet.net

80. Hikmet

Ey dostlar, bildireyim Hakk Resulû’nden
Ümmet olsan, işitip salat-selam söyleyin dostlar.
O büyük ve küçük alemler için rahmettir
Ümmet olsan, işitip salat-selam söyleyin dostlar.

Allah’ım armağan eyledi O’na Mirac
Rahmet denizi dolup aşırı dalgalandı
Koydu O’nun başı üzere “la-emrük” tac;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Önce Cebrail alıp geldi O’na Burak;
Burak’a binip kıldı Hazret bin tumturak;
Burak uçup havalandı hinde’l-Irak;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Aksa’ya varıp indi görün orada Server;
Yığıldılar bütün ruhlar, O peygamber
Mübarek nefes verdi ruhlar orada yekser
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Cebrail alıp o Hazreti havalandı;
O Sidretü’l-müntehâ’ya ulaştılar hemen
Mustafa’yı Cebrail eyledi güzel ser-efraz
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Makamından geçemeyip Cebrail kaldı;
Yularını o Mikail gelip aldı;
Son zamanda Mikâil yorulup kaldı;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

O İsrâfıl O’nu alıp uçtu cennete
O makamda Resûl eytedi değişik bir sefer
O hem kaldı makamında eyleyip figan
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Arş’a bakıp adım attı Resűlulah;
Naleyni koyayım dedi Hakk Mustafa;
Nida geldi: Naleyn ile sen adım at ha;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Hakk tarafından nida geldi: “Erini beni
Ey Habib’im, bana yakın gel beri
Mahrem eyleyim has sırrıma şimdi seni…
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Hakk’a bakıp adım attı Resûlullah;
Hak’tan başka kimse yoktur orada yoldaş
Böyle makam kimseye yok, vallah-billah
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Gerçek ümmetsen, bu sözleri iyi bilip al;
Bu sözler seçkin ümmete bal benzeri
Münafıka uymaz bu söz, gelir melal;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Münafıklar şüphe edip oldu münkir
Sabaha cehennemde dimağından çıkar bil duman
Sonra duyulan pişmanlıktan sana ne fayda
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Mustafa’nın Mirac’ına sal kulak;
Kim işitse, gönlü olur hoş sudan ak;
Gerçek ümmetsen, işitip ağla pınar misali
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Allah dedi: “Konuk olup geldin bana;
Ne kadar olsa, hâcetini söyle bana;
Eyleyip hoşnud hâcetini vereyim sana…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Resűl dedi: “Dilediğim asi ümmet;
Belağattan kırk yaşını kıl rahmet;
Ey Allah’ım, Sen’den rahmet, benden şefkat…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Dilediğini kabul eyledim, ya Hakk Rasûl;
Senin söylediğini kabul eyledim, olma melül;
Çok çok dile, hâcetini eyleyim kabul…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Kırktan öte elti yaşı eyledim talep
Kimsesiz, yetim, ağlayıp geldim sana bakıp;
Gözümü diktim, ey Allah’ım, sana ağlayıp…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Elli yaşı verdim sana, ya Mustafa;
Dönüp dile, benim hâcetleri verenim
Çokça dile, her ne desen, vereyim sana…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Ey Allah’ım, altmış yaşı söyledim sana;
Sen kudretli, ben güçsüz, geldim sana;
Boyun sunup geldim senin dergâhına…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Allah dedi: “Hacetini söyledin bana;
Hoşnud ol şimdi benden ya Mustafa;
Ben razıyım sen de benden ol razı…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Rasûl dedi: “Şimdi dileyeyim yetmiş yaşı;
Gam çamuruna batıp kalan aralaşı;
Ümmetim deyip ben içmedim doyup aşı…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Yetmiş yaşın havalesini eyle bana;
Kıyamet günü rahmetimi saçayım ona;
Gönlün ferahlasın, inayetim şimdi sana…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Yetmiş yıldır bana kul, sana ümmet;
Çoluk-çocuk için çeken sıkıntı ve külfet;
O kuluma ben vermem aslâ zahmet..”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Yetmiş, seksen, doksan yaşa yetse kulum,
Bağışlayıp onun günahını yok eyleyim
Ümmetinin gamı gitsin, ol gamsız…”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

“Kul yaşlansa, Hoca verir berat yazısı
Kulum verse, ben vermesen, bana ayıp
Ey Habîb im, hoşnud ol, sen ol şad .. ”
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Ey kardeş, mürik sözü yalan söylemez
Dini süstrak münafıklar neler demez;
O ezelden tire bahtlıdır, özge gelmez;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Ey kardeş, münafığa olma yakın
Kim yakındır, başı üzere yüz bin külfet;
Baştan ayağa münafığın ziyan, zahmet;
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Hikmet eyledi Mirâc sözünü Kul Hoca Ahmed
Şükür Allah, Mustafa’ya eytedi evlâd
Arslan Baba’m hurma verip eyledi sevinçli
Gerçek ümmetseniz; işitip salât selâm söyleyin dostlar

Hoca Ahmed Yesevi – Divan-ı Hikmet

http://www.divanihikmet.net/hikmet80.html

Hoca Ahmed Yesevi

36. Hikmet

Muhammed’in bilin zatı Arabtır
Tarikatın yolu bütün edeptir.

Hakikat bilmeyen insan değildir
Biliniz hiçbir şeye benzemezdir.

Bilin bi-çün olur hem bi-çigüne;
Va bi-şübhe olur hem bi-nemune

Kahırlansa, eyler yer ile yeksan;
Olmakta zelzele yer ile gökler.

Rahmet eylese, biliniz, rahmeti var;
Verir olsa, tükenmez nimeti var.

Muhammed’i tarif eylesem kemine,
Anasının adı bil Amine:

Babasının adı Abdullah’tır
Anadan doğmadan ölmüştür.

Muhammed’i dedesi korumuştur
Çıplak açları yoklayandır.

Dedesi biliniz Abdulmuttalib;
Gönülde saklayınız iyi bilip.

Dedesinin babası idi Hâşim;
İşitince akmakta gözde yaşım.

Biliniz dördüncüsüdür Abdulmenaf;
Onları bilse her kim, gönlüdür sâf.

Rasûl’un bilse her kim dört ceddini,
Kıyamette gezer sekiz cennetini

Babası yedi yaşında ölmüştür;
Rasül’u amcasına vermiştir.

Ebu Tâlib Ali’nin babasıdır;
Bütün Arabların büyüğüdür.

Ebu Talib olmakta iş başında,
Muhammed oturur daima karşısında

Muhammed’in yaşı on yedi oldu;
Ki o vakit Hatice O’nu gördü.

Muhammed’i bilin ki şahin misali
Hatice O’nu görüp olmakta ağlamaklı

Hadice gönlünde O’nu sevmektedir
Muhammed aşkında içi yanmaktadır.

Gece gündüz diler O’nu Allah’tan;
Biliniz sonunda buldu muradın.

Görünüz Allah’ın işini
Muhammed bakmakta iken devesini,

Hadice’ye Rasul çâker olmuştur,
Bu sebeple bil sen O’nu almıştır.

Hadice’nin Allah bahtını açmıştır;
Rasul’un baçına inciler saçmıştır.

Rasul’un yaşları kırka varmıştır,
Ki ondan sonra Allah’dan vahy yetmiştir.

Ki ondan sonra Muhammed oldu sultan
Rasul’un gönlünde yâr oldu Allah.

Muhammed işini Allah yazdırdı;
İnsanların hepsi iman getirdi.

Rasul’un başında oldu imâme;
Kemal buldu otuz üç bin sahabe.

Rasul’a hepsi hizmet eylemektedir
Edep ile yürüyüp izzet eylemektedir

Rasul önüne bir yetim gelmiştir
Garip ve müptelâyım deyip söylemiştir.

Rahim eyledi Rasul onun haline;
Dileğini onun verdi eline.

Rasul dedi ona: “Ben de yetimim;
Yetimlikte, gariplikte yetişmişim.”

Muhammed dediler: “Her kim yetimdir,
Biliniz, o benim has ümmetimdir.”

Yetimi görseniz, incitmeyiniz;
Garibi görseniz, dağ etmeyiniz.

Yetimler bu cihanda ezilmiştir
Gariplerin işi zordur..

Gariplerin işi daima riyazettir
Diri değil, garip ölü gibidir.

Allah’a garipler bellidir
Garibi sabah akşam sormuştur.

Tarif eylesem, Ali Allah’ın arslanıdır
Ki kılıç ile kâfiri kırmaktadır.

Kâfirleri eyler imana dâvet;
Vermektedir her zaman İslâm’â kuvvet.

Ki mümin olanını alıp gelmektedir;
Kabul kılmayanını kırıp gelmektedir.

Ki kılıç ele alıp binse Düldül’e
Düşmektedir kâfirler kavmine velvele

Elindeki silahı Zülfikar’ı,
Savaşanda uzar kırk arşın.

Ali’nin var idi on sekiz oğlu;
Onun her hangisidir büyük tuğlu,

Ali İslam için kanlar yutmaktadır;
İslam’ın tuğunu sıkı tutmaktadır.

Hoca Ahmed bil garibliğe düşmüştür
Rasul evladına sözler katmıştır

37. Hikmet

“El-kezzabu lâ ûmmeti” dedi, bilin Muhammed;
Yalancılar kavmini ümmet demez Muhammed.

Doğru giden kulunu, Hakk’ın arayıp yolunu,
Doğru yürüyen kulunu ümmet diyecek Muhammed

Her kim “Ümmetim” dese, Rasûl işini bırakmasa
Şefaat günü olsa, mahrum bırakmaz Muhammed.

Tanrı Teala sözünü, Rasulullah sünnetini
İnanmayan ümmetini ümmet demez Muhammed.

Ümmetim diye yürürsün, buyruğunu yapmazsın,
Nasıl ümit tutarsın, orada sormaz Muhammed

Müşküldür âsi kul, ümmet demese orada,
Rezil olur mahşerde, ümmet demez Muhammed.

Ümmetim der Muhammed, gerçek söylese KulAhmed,
Sabaha olsa kıyamet mahrum bırakmaz Muhammed

38.Hikmet

Allah nuru, Allah dostu o Mustafa
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?
Allah selamı, Allah zikri Hakk Mustafa
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Kimler için yaşlı eyledi gözlerini
Ümmet için yanık eyledi özlerini
Ümmet olsan anla bu sözlerini
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Ağlaya ağlaya yüz gözleri şişti görün
Kıyamda durup ayakları şişti görün
Ümmet için kaygı sıkıntı çekti görün
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Ey dostlar bunu bilir ümmet hani
Eğer bilsen ondan fazla nimet hani
Kıyamet günü ondan geçen şefkat hani
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Ümmet olup Rasul değerini bildiniz mi?
Ten-can ile sünnetlerini yaptınız mı?
Rasul için ağlayıp inleyerek geçtiniz mi?
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Heyhat heyhat saadetdir o Mustafa
Heyhat heyhat ganimettir o Mustafa
Heyhat heyhat inayettir o Mustafa
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

Kul Hoca Ahmed söyler sözünle dilim kefa
Ümmetlerim eyle vefa kılma cefa
Ümmetine böyle dedi Hakk Mustafa
Kimler için geldi Rasul bildiniz mi?

39. Hikmet

Bizden sonsuz selam ya Mustafa Muhammed
Tahiyyat-ı bîşumar ya Mustafa Muhammed

Ya Rasuller Efendisi, ya Nebilerin sonuncusu
Ya sapıtmışların doğrultucusu ya Mustafa Muhammed

Ya “Eyyühel müddessir” Hakk dedi “Kumfaenzir”
“Ve rabbike fekebbir” ya Mustafa Muhammed

Yüce hazrettesin keremli gurbettesin
Peygamberlerin öncüsü ya Mustafa Muhammed

Sen’sin Halık’ın sevgilisi, Hakk dergahına layık
Yaratılmışların özü ya Mustafa Muhammed

İnsan varlığının aslı, rasul ve nebilerin sonuncusu
Gizli niyaza mahrem ya Mustafa Muhammed

Kabe-kevseynin tubası, kevneyn bağının ayı
Herkese kurret ayneyn ya Mustafa Muhammed

Arş ve kűrsiden aşan Hazret’ine ulaşan
Doksan bin niyaz söyleyen ya Mustafa Muhammed

Yer gök yürür mamurundur, sahabeler manzurun
Bütün ümmet mağfurun ya Mustafa Muhammed

Her kime olsa meylin kaldırır Hakk azabını
Alem senin tufeylin ya Mustafa Muhammed

Her kim sana sığınır cehennemden o kurtulur
Cennet’e doğru yollanır ya Mustafa Muhammed

Canımı feda eylesem hoşnudluğunu alsam
Üzüntü yoktur ölsem ya Mustafa Muhammed

Gerçi çoktur günahım affedesin Allah’ım
Sensin benim sığınağım ya Mustafa Muhammed

Ya Rab nasıl eyleyim şefaatini alayım
Ümmetinden olayım ya Mustafa Muhammed

Ümmetinden olanlar şefaatini alanlar
Cennet ehli olanlar ya Mustafa Muhammed

Ahmed’in muradı sensin zikri ve yadı sensin
İşlerin anahtan sensin ya Mustafa Muhammed

40. Hikmet

On sekiz bin âleme server olan Muhammed;
Otuz üç bin ashâba rehber olan Muhammed.

Çıplaklık ve açlığa kanaatlı Muhammed;
Asi, câfi ümmete şefaatlı Muhammed.

Geceleri yatıp uyumaz, tilâvetli Muhammed;
Garip ile yetime mürüvvetli Muhammed.

Yoldan azan günahkara hidayetli Muhammed;
Muhtaç düşse herkese, kifayetli Muhammed.

Ebu Cehl ve Ebu Leheb’e siyasetli Muhammed;
Melâmetin sabunu, selâmetli Muhammed.

Namaz, oruç kılıcı, ibadetli Muhammed;
Dinmeyip tesbih söyleyici, riyazetli Muhammed

Lanetli, lanetlenmiş şeytana siyasetli Muhammed;
Şeriatın yoluna inayetli Muhammed.

Tarikate yol gösterici, iradetli Muhammed;
Hakikate mukteda, icazetli Muhammed.

Duaları müstecap, icabetli Muhammed;
Kötülüğe iyilik, kerametli Muhammed.

Tevfik veren zâlime, celaletli Muhammed;
Secde kılan eğilip, itaatlı Muhammed.

Beş vakit namaz olduğunda imametli Muhammed;
Mirâc aşıp vardığında şehadetli Muhammed.

Arş ve Kürsü pazarı, inayetli Muhammed;
Sekiz cennet sahibi velayetli Muhammed.

41.Hikmet

Miskin Ahmed kuluna kitabetli Muhammed;
Yetim, fakir, garibe sehavetli Muhammed.

Başıma düşüp nara-ı sevda-ı Muhammed
Ben onun için yolunda şeyda-ı Muhammed

Kim ümmeti ise durmadan hamd ve sena söyler
Ya Samed eyle beni nisva-ı Muhammed

Gönlüme koyup aşk sevdasını Allah’ım
Eyle beni sen aşık-ı yekta-ı Muhammed

Mecnun misali geçirip iki cihandan
Divane eyleyip eyle beni rüsva-ı Muhammed

Öldür, yandır, her sıkıntıyı gönder
O ceza günü eyle beni şeyda-ı Muhammed

Herzaman ümmet derdini yedi, yemedi nimet
Kerametidirsin hani gamha-ı Muhammed

Ümmet diyerek gece gündüz yedi hasret
Göğsünden çıkarır pûrhun-ı dilha-ı Muhammed

Ümmetin günahını dileyip o Şahların Şahı
O ceza günü yok bizde perva-ı Muhammed

Vazgeç herşeyden ara Muhammed’in rızasını
Vallahi bulasın anında göya-ı Muhammed

Sen’den dileğim budur ey Halık
Koy kulağıma benim gevga-ı Muhammed

Ben savrulayım hoş kereminden senin Allah
Bir damla tatdır bana derya-ı Muhammed

Yol verici Rahman-Rahim, Gafur ve Settar
Kılma beni pişman-ı gümrah-ı Muhammed

Bir damla su o elest kadehinden bana bağış
Eyle olayım hamdine dânâ-ı Muhammed

Kara yüzünü sür Pir-i Kâmil’in ayak izine
Lutfetse verir dide-i bina-ı Muhammed

Maksadıma erdir beni ey Halik
Ben talibiyim zülf-ü semen sa-ı Muhammed

Yûzden kaldırıp perdeyi Miskin’e doğru bak
Ben o kuluyum o muy-ı siyah pa-yı Muhammed

Miskin Yesevi arzu-ı ravza-ı Hazret
Olur mu müyesser hak-i kef i pa-ı Muhammed

205. Hikmet

Hak teala habibi, yâ Mustafa Muhammed,
Dertliklerin tabibi, yâ Mustafa Muhammed.
İzhar kıldı Adem’e, Adem’den ta Hatem’e,
Nuru doldu aleme, yâ Mustafa Muhammed.

Mahbubu pak sırdan, matlubu Şah-ı merdan,
Mahdumu külli insan, yâ Mustafa Muhammed.
Mi’rac yoluna aşan, Sidre’ye dek ulaşan,
Ümmet için çekişen, yâ Mustafa Muhammed.

Yetim kaldı atadan, hem şefkatli aNâdân,
Takdir oldu Huda’dan, yâ Mustafa Muhammed.
Yetim başını sıvazladı, şefkat oldu Muhammed,
Canı cana uladı, yâ Mustafa Muhammed.

Yedi yaşında genç çocuk, inci kadrini bildi,
Altı cevize sattı, yâ Mustafa Muhammed.
Şefkat oldu “af” dedi, ümmetini diledi,
Cebrail yetişip geldi, yâ Mustafa Muhammed.

Bu dünyayı sevmedi, taze ekmeğe doymadı,
Hak kulluğunu koymadı, yâ Mustafa Muhammed.
Dilemedi atasını hem şefkatli anasını,
Kıldı ümmet duasını, yâ Mustafa Muhammed.

Tanrısına talebkar, gece-gündüz çok ağlar,
Oldu ümmete muhtar, yâ Mustafa Muhammed.
Muhit deryasına düştü, arş-ı a’layı aştı,
Mevlasına razılaştı, yâ Mustafa Muhammed.

Şeriati sözledi, tarikatı izledi,
Hakikati gözledi, yâ Mustafa Muhammed.
Sabreyledi kanaat, takva eyleyip ittika.
Gece-gündüz ibadet, yâ Mustafa Muhammed.

İçip Kevser suyunu, koparıp cennet gülünü,
Arayıp onun yolunu, yâ Mustafa Muhammed.
Kul Hoca Ahmed, kıl taat, dinmeden söyle salavât,
Rasulullah olur şad, yâ Mustafa Muhammed.

208. Hikmet

Aşıkların sorduğu, sâdıkların gereği,
Enbiyalar çırağı, haklı olan Muhammed.
Özünü koyup mihnete, türlü-türlü zahmete,
Asi, cafi ümmete, Kevser olan Muhammed.

Atadan yetim kalıp, özünü gama salıp,
Hatice malını alıp, muhtaç olan Muhammed.
Razı olan kazaya, yakarışını söyleyen Huda’ya,
Gökden gelen belaya, sabırlı olan Muhammed.

Himmet kemerini bağlayıp, yürek bağrını dağlayıp,
Seher vaktinde ağlayıp, bidar olan Muhammed.
Hakk’ın kulluğunu kılıp, Hak emrini halka söyleyip,
Kafiri, yahudiyi korkutup, ejder olan Muhammed.

Enbiyalar hatemi, sır-esrarın mahremi,
Miskinlerin hemdemi, yadigâr olan Muhammed.
Gündüz oruç ve namaz, gecesi acz ve niyâz,
Dileyip ümmetini kış-yaz, sıkıntıda olan Muhammed.

Akşam ve seher çok ağlar, ümmet için gönlü kederli,
Alem halkına yadigâr, mütevazi olan Muhammed.
Miskinlere yar olan, ümmet dileyip zar olan,
Balsızlara bal olan, şahpar olan Muhammed.

Mahzun olan sıkılana, hazır olan günahkara,
Yetim olan garibe, server olan Muhammed.
Kul Hoca Ahmed miskindir, miskinlerdin mâna sor,
Miskinlik huzur kaynağı, basar olan Muhammed.

HİKMET – 250

Hoca Ahmed Yesevi – Divan-ı Hikmet

www.divanihikmet.net

Mihenden kaçma ger mahsûd-ı ihvân olmak istersen

[Dostlarının imreneceği örnek bir insan olmak için sıkıntılardan kaçmamalısın. Rahat döşekte olmaz o iş. Şairin dediği gibi:

“Kâmilin taş yasdınıp toprak döşenmekdir işi

Bâliş-i râhatda dâim câhil ü nâdân yatur”(Rahmî)

(Olgun insanlar taşı tastık, toprağı döşek ettiler; rahat yatakta olmaya bilgisiz ve değersiz kişiler özenir.)]

Yetiş imdâd-ı mazlûmâna arslan olmak istersen

[Sana ‘arslan gibidir’ denilmesi için zulme uğrayanların yardımına yetişmelisin.]

Yapış bir kâmilin destinden insan olmak istersen

[Olgun bir kimsenin eteğine yapışmadan iyi insan olamazsın. Kendi başına kalan nefsinin esiri olur; hayvandan aşağı olur da farkına varmaz.]

Nebiyy-i Efhamı medh eyle Hassân olmak istersen

[Meşhur şair Hassan bin Sâbit, Hazreti Peygamberi (aleyhisselâm) medh eden şiirleriyle o mertebeyi kazandı. Malûm O’nu övmek bizâtihî ibadettir, fazilettir. O’nu öven ancak kendisi yücelir ve esasen O’nu övmeye güç yetirebilecek kimse yoktur.]

Rızâ bâbında bekle rahme şâyân olmak istersen

[Rıza kapsında bekle ki; merhamete kavuşabilesin. Sen razı olmazsan senden kim razı olur?]

Sakın bir dîdeyi ağlatma handân olmak istersen

[Kimseyi ağlatma ki gülebilesin. Başkalarının felâketi üzerine saadet bina edemezsin. “Acımayana acınmaz” duymadın mı?]

Dokunma hâtır-ı mûra Süleymân olmak istersen

[Karıncayı incitmezsen ancak, Hazreti Süleymana benzeyebilirsin.]

‘BIRAK ARZULARINI*

Aklın karışırsa iki konuda
Yorarsa seni zihnin
Doğru olanı mı
Yoksa arzuyu mu seçeceksin
Bırak arzularını
Zira arzu edilen şeyler
Nefisleri ayıplanacakları yere sevkeder.(1)

* Bu şiir bazı kaynaklarda Ali b. Ebî Tâlib’e de nispet edilir.

YAKIN

Gün gelir yalnız kalırsan
De, bir gözetleyen var üzerimde
Hiçbir şey gizli kalmaz,O’na her şey aşikar
Bir an bile habersiz kalır Allah zannetme
Vallahi öyle bir gaflete daldık ki
Yetişti bize günahlar, günahların üstüne
Keşke Allah bağışlasa geçmişi
Mağfiret dileyebilsek, tövbeyi nasip etse
Görmüyor musun bugün hızla geçmekte
Yarın bakabilenlere çok yakın görünmekte(2)

HAYRET EDİYORUM

Hayret ediyorum; Nasıl isyan edilir Allah’a
Bile bile nasıl yüz çevirir münkirler O’ndan.
Halbuki Allah’a şahitler vardır, sonsuza dek
Her hareketten ve her sükûndan
Bir belgesi görünür O’nun her şeyde
O belgeler delildir vahdaniyete.(3)

DUA

Duayla alay eder, onu küçümser misin
Dua nelere kadir, nereden bileceksin
Gecenin okları hedefi şaşmaz ama
Zamanı vardır
Ulaşır yerine saati dolduğunda
Rabbim istemezse tutar okları
Kaderin hükmü varsa, açar yolları.(4)

KADER

istediğin olur, istemesem de istediğim olmaz,
Sen istemezsen
Kulları yarattın ilmine göre
O ilimde koşar, genç yaşlı ile
Kimisi bedbahttır, kimisi mutlu
Kimisi güzeldir, kimisi çirkin
Kimini yalnız bırakır, lütfedersin kimine
Kimine yardım eder, kimini bırakırsın
Kendi hâline.(5)

ERKEĞİN SÜSÜ

Elbisen güzel olsun elinden geldiğince
Erkeklerin süsüdür güzel elbise
İnsanlar, izzet ve ikram görür onunla.
Tevazu olsun diye kaba giyinmekten vazgeç
Saklayıp gizlediğin meçhul değildir
Allah’a O’ndan korkup haramdan sakınırsan
Yeni elbisenin zararı olmaz sana.
Eski elbisen ise yüceltmez seni Allah katında
Sen günahkâr bir kul oldukça.(6)

ÇIKIŞ YOLU YAKIN

Güzel bir sabırla açılır çıkış yolu,
Allah’ın işlerinde gözettiği kimseler
Görür kurtulduğunu.
Dokunmaz hiçbir eza, Allah’ı tasdik edene
O’ndan kim ümit ederse
Allah, ümit ettiği yerde.(7)

AŞK

Yakut el – Hamevî anlatıyor: Bir adam İmam Şâfîî’nin yanına gelip kâğıda yazılı şu beyiti gösterdi:

Mekke müftüsüne sor Haşimoğulları’ndan
Aşkı kavurursa ne yapar insan?

İmam Şâfiî bu satırların altına şu beyiti yazdı:

Sevgisini tedavi eder, sonra aşkını gizler
Boyun eğip kadere olanlara sabreder.

Kâğıdı getiren adam yazılanları alıp götürdü.Daha sonra kâğıdı yeniden getirdi. Kağıtta bu kez şunlar yazılıydı:

Sevgisini nasıl tedavi edebilir ki
Tutkusu genci öldürmektedir

Her gün yudum yudum
Kederi içmektedir.

Bunun üzerine Şâfiî şu cevabı yazar:

Eğer sabretmezse başına gelenlere
Onu ancak ölüm kurtarabilir.(8)

ZAMAN İKİ GÜNDÜR

Zaman iki gündür
Güvenli ve tehlikeli
Hayat iki hayattır
Huzurlu ve kederli
Görmez misin denizin üstünde
Birçok leş yüzer durur
Oysa derinlerinde
Nice inciler bulunur
Gökyüzünde varsa da sayısız yıldız
Sadece ay ve güneş tutulur.(9)

NEFSİNİ GÜZELLEŞTİR

Nefsini koru ve taşı
Onu güzelleştirecek yere
Huzur içinde yaşar gidersin
Muhatap olursun güzel sözlere.
İnsanlara iyilikle muamele etmezsen
Dostundan cefa görür
Çekersin zamanın elinden
Sabret yarına kadar azsa bugünün rızkı
Umulur ki giderilir vaktin sıkıntıları.

Dostluğunda hayır yoktur
Giriyorsa renkten renge bir kimse
Ve eğiliyorsa gittiği yöne
Rüzgâr nereden eserse.
Ne kadar çoktur dostlar sayıldığında
Halbuki ne kadar azdırlar
Musibet anlarında.(10)

AYRILIK

Vah o zavallı gence
Ve geçirdiği vakte
Yanında yokken arkadaşları.
Şayet ömrü avcunda olsaydı
Sevdiklerinden ayrı düşünce
Hiç düşünmeden fırlatıp atardı.(11)

UZLET YEĞDİR

Takvalı bir dost bulamayınca
Yalnızlığım daha tatlıdır bir azgına eşlik etmekten
Tek başına, huzurla yapılan bir ibadet
Daha hayırlıdır elbet
Mahzurlu kişiyle bir mecliste sohbetten.(12)

ŞÖHRET

İyi insan bir mertebeye gelir
Adı yücelir dillerde
Öyle ki yapmadığı hayırlar bile
Onun ismiyle anılır.

Kötü insanın çoğalınca günahı
Kötülükte tekâmül eder de
Başkalarının günahları bile
Üstüne kalır.(13)

İNSANIN ARZULARI

Arzularına ulaşmak ister insan daima
Allah’ın takdiri dışında bir şeye
Ulaşmak hiç mümkün müdür?
insan, çıkarım, malım-mülküm dese de
Faydalandığı şeylerin
Takva en üstünüdür.(14)

BİZİM AYIBIMIZ

Zamanı kınıyoruz oysa ayıp bizdedir
Zamanın bizden başka yoktur ayıbı
Hicvediyoruz günahsızken zamaneyi
Dili olsaydı, zaman bizi hicvederdi.
Kurt kurdun etini asla yemezken
Göz göre göre yiyoruz birbirimizi
Aldatmak için bürünüyoruz kuzu postuna
Vay haline bize sataşmaya gelenin
Dinimiz; yapmacıklık ve riya
İşimiz aldatmak bize bakanı.(15)

BIRAK GÜNLERİNİ DİLEDİĞİNİ YAPSIN

Bırak günleri dilediğini yapsın
Razı ol hükmedince kader
Gecelerin musibeti sabrını taşırmasın
Bâki değil dünyadaki zorluklar

Güçlü bir adam ol, korkuların üstünde
Ahlâkın müsamaha ve vefa
Kusurların çoğalsa da tüm mahlukatta
Örtüsü olması seni sevindirir yine de

Cömertlikle setret ki her ayıbı
Örter denilir cömertlik
Sakın gösterme düşmanlarına zillet
Belâdır üzüntünle onları sevindirmek

Cimriden yardım umma
Ateşte susayan için su yok
Rızkını eksiltmez ağırdan alış
Ve artırmaz hırsla çabalamak, yorulmak

Ne hüzün devam eder ne sevinç
Ne sıkıntı, ne rahatlık
Eğer kalbin kanaatkarsa
Farkın yok, başkası dünyaya sahip olsa

Kimin inerse meydanına ölümler
Ne gök korur onu, ne de yer
Allah’ın mülkü geniştir ama
Feza daralır hükmettiğinde kader

Aldırma vefasız günlere hiç
Fayda vermiyor ölüme ilaç(16)

GAM

Ne zenginlik içinde olan bilir fakirliğin tadını
Ne sağlam bedenli biri hasta gibidir
Ne yoksulluklar vardır ki, örtülüdür üstü onurla
Ne zaruretler memnuniyet altında gizlidir.
Bir tebessüm ki altında hazin bir kalp yatar
Bir gam uğrar ki ona, göremez kimse
İnsanları toplar, denk oluşları birbirlerine
Fakat gam ayırır ve hiç kimse
Yakasını kurtaramaz ondan.
Karartsaydı eğer elbiseleri o gam
Bulamazdın bir yerde hiç beyaz elbiseli
İnsan gamını saklamak istiyorsa
Kendine bile görünmemeli.(17)

DÜNYAYA ALDIRMA

Üzülme kaybettiklerine dünyada
Müslümanlık ve sağlık yanındaysa eğer.
Peşinden koştuğun şey elinden kaçtıysa da
Sağlık ve Müslümanlıktaki kaybın
Doğrusu sana yeter.(18)

NASİP

Kısmetli biri yerde bir dal buldu da
Elinde meyve verdi derlerse inan
Tasdik et, gariplerin ve yoksulların
Su içerken boğulduğunu duysan.
Göğe dağılmış yıldızları tutabilirim
Zenginliğin hilelerini kullansam
Akıllı ve ferasetli kimseler
Genelde zenginlikten nasipsizdirler
Birbirine zıt düşer, asla bağdaşmaz
Apayrıdır bu özellikler.
Allah’ın en dertli kulları bil ki
Dar rızıkla sınanan o himmet sahipleri.
Kaza ve kadere en büyük delil
Akıllılar dardayken ahmakların refahı.
Kendisine zenginlik verilen kimseler
Allah’ın dilediği müstesna
Ne sevap alırlar, ne şükrederler.
Nasip, yaklaştırır bütün uzak işleri
Nasip açar tüm kilitli kapıları.(19)

SIR

Ne güçlü ve akıllı kimseler var ki
Yanlarına uğramadan geçer rızıklar
Ne zayıf ve aklı eksik kimseler
Körfezleri avuçlayıp dururlar.
Bu da gösterir ki
Allah’ın göstermediği bir sırrı var.(20)

YAPTIĞININ KARŞILIĞINI BULURSUN

Zorbalıkla hükmettiler
İleri gittiler baskılarında
Ve bir müddet sonra
Kalmadı yaptıklarından eser,
İnsaflı olsalardı insaflı olunurdu onlara.

Fakat öyle azıttılar ki
Üstlerine yağdırdı zaman
Hüzünlerini, belâlarını
Lisan-ı hâl söylüyordu şarkılarını

Başlarına gelenler
Bedeliydi yaptıklarının
Zamanın günahı neydi?(21)

TAZİYE

Sana taziyeye geldim, sünnettir diye
Ebedî kalmak, arzum değildir.
Ne “Başın sağolsun!” denilen kalacak
Kaybettiği yakınından sonra,
Ne başsağlığında bulunan bakidir.
Bir süre yaşasa ne olacak!(22)

ÖLÜM HERKESİN YOLU

Bazı kimseler ölümümü temenni etti
Diyelim ki öldüm, bu bir yoldur.
Ben o yolda yalnız değilim ki
Ne benden önce ölen kimse bana bir zarar verir
Ne benden sonrakilerin yaşamı ebedî kılar beni.
Yok olmamı dileyip, öleceğimi söyleyen kimse
Kendi helak olabilir ben can vermeden önce.(23)

CAHİLLE MUHATAP OLUNMAZ

Bir düşük sövse bana şerefimi yükseltir
Asıl ayıp, ona kötü söz söylemektir
Şayet kendime ihtiram etmeseydim
Alçaklarla dövüş için nefsime fırsat verirdim.

Ve eğer yalnız kendimi düşünseydim
Beni arzularıma boş verir görecektin
Ben dostumu gözetiyorum oysa
Utançtır tok adama, arkadaşı aç olsa.

Edepsiz, benimle pervasızca konuşan
İstemem ona karşılık vermek
Onun şirreti artar, benimse hilmim
Buhur dalı gibi yandıkça güzel kokan.

Cahil konuştuğunda karşılık verme
Hayırlıdır sükût cevap vermenden
Onunla konuşursan sevindirirsin
Halbuki terk edersen kahrolur üzüntüden.(24)

SUSMAK CEVAPTIR

İstediğini söyle, söv bakalım namusuma
Susmam cevaptır serserilere
Cevap vermekten acizim sanma
Fakat aslanlar cevap vermez köpeklere.(25)

SUSMAK SELÂMETTİR

Sustun ama aleyhinde bulunuldu, dediler
Cevap kötülük kapısının anahtarıdır, dedim.
Şereftir, cahile, ahmağa karşı susmak,
Üstelik namusunu haysiyetini korumak.
Görmez misin susan aslandan nasıl korkulur
Köpek ömrünce havlar ama taşa tutulur.(26)

KAPIYA YÖNELMEK

Bâtılı hakka katarsan reddeder onu
Diyelim ki karıştırdın
Hak sabittir, ayrılır ondan.
Doğrusu kaybolursun
Bir işe girmezsen dosdoğru kapısından
Kapıya yönelirsen yolu bulursun.(27)

GÖRÜŞ

Açma herkese fikrini
Görüş almak istemeyen
Ne senden hoşnut olacaktır
Ne yararlanacaktır fikrinden.(28)

İLMİ HAKEDENE VER

İnci mi saçayım, davar sürüsü içinde
Koyun çobanlarına edebiyat mı düzeyim
Ömrüme andolsun ki
Bir beldenin şerriyle yok olsam da
Zayi edecek değilim
Paha biçilmez sözleri aralarında
Aziz Allah lütfuyla kolaylaştırıp
Rast getirirse beni ilim ve hikmet ehline
Faydalıyı vereceğim, sevgilerine bedel
Bu olmazsa gizleneceğim
Bilgilerimle beraber.

Cahillere ilim veren onu zayi etmiştir
Kim de esirgerse ilmi hak edenlerden
Kendine zulmetmiştir.(29)

TESLİMİYET VE İTİDAL

Bir kapı kapanınca bir başka kapı açılır
Evet, zor işler an gelir kolaylaşır
Sıkıntıdan sonra gelir ferahlık
Dar yolların içinde genişlikler saklıdır.
Bir üzüntüye bedel vardır iki kolaylığın
Sakin ol, faydası yoktur gamın
Ne kadar güçsüz kaldın korktukların yanında
Korkulacak bir şey yoktu aslında
Ne bulutlardan korktun dolu yağdıran
Çok geçmeden kurtuldun, uzaklaştı yanından.
Rızık sana geldi, ona giden sen değildin
İstemekten uykusuz kalmadı ki gözlerin
Nice azgın dev dalgaların üstünden aştın
Ailenden uzaklaşıp, gurbete düştün

Bir dilenci gördüğünde saklanırken insanlar
Rabbimden isteyenle, rabbimin arasında
Ne bir engel ne de bir perde var.
Fazlıyla karşılık verir O’ndan ümit edenlere
Her an icabet edilir ümitle bekleyenlere
Elinden kaçanlara bir gün olsun üzülme
O’nun rızası ve ecri, değer sabrettiğine.
Ne yazıyorsa amel defterinde onu görürsün
Ya isabet etmişsindir ya da sürünürsün
Kitapta yazılana kim engel olabilir
Kitabın reddettiğini kim gönderebilir
Bazen terketmezsen bir süsü, bir ziyneti
İnsanlar onu şüpheli bulabilir.
Öyle yerlere düşer helak olursun ki sen
Üstüne yağan oklar
İsabet etmiştir onun yüzünden.
Açıkla yaşadığın zamanı fakat aşırı gitme
Doğrusu bu yaşadığın zaman bir nevi azaptır

Kınamayı azalt, zira hakkı olduğu halde
Kınayan kimse kalmadı şu zamanda.
İnsanlar toplu halde geçip gittiler
Fakat yoktu yanlarında
Köpeklerin ihtiram ettiği o düşük şahsiyetler.
Kara simalıları
Çıkarlar karşına müjdelemek için seni
En nazik olanları selam yerine küfrederler
Ihsan et, hür insan güzele tâbi olandır
Hürriyet, onlardan uzaklaşıp kendini korumaktır.
Allah muhtaç etmezse onlara kaçar, kurtulur
Yoksa yanlış ve doğru arasında bocalar durur.
Arzularını boş ver, zira arzular
Ayıplanacakları yere sevk eder nefisleri.
Cevabı vardır bütün sözlerin
Konuşmadan önce seç sözlerini
İçine nükte katsan daha iyidir
öyle sözler vardır ki yakar içleri.(30)

AĞARAN SAÇLAR

Ateşim söndü, saçlarımın yanmasıyla
Ve gecem karardı ışıyan alevinden
Hangi baykuş başıma yuva yapmış
Kargaları uçtuğunda karşı çıkmama rağmen.

Terkettin beni, görüp ömrümün harabını
Sığınağın her diyarın yıkıntıları
Zevk alır mıyım hayattan, geldikten sonra
Yaşlılığın öncüleri şakaklarıma – ki fayda vermiyor kına

Saçı beyazlar rengi sararırsa insan
Güzel günlerinden bile ıstırap duyar.
Çirkin işleri bırak, haramdır
Takva sahiplerinin bunları işlemesi.
Makamının zekâtını ver ve bil ki
Nisaba erişmiştir malın zekâtı gibi.

Ihsan et hürlere, köle olurlar sana
Cömertlerin ticareti insanı devşirmektir
Yürüme yollarında yeryüzünün gururla
Birazdan toprağı seni kaplayabilir.

Kim tadarsa dünyayı – ki ben tattım –
Sunuldu bize şerbeti ve azabı
Yalnız fanilik gördüm ve yalnız aldanış
Sahranın ortasında belirir ya serabı.

Bir leşti hareketsiz,
Etrafına üşüşmüş köpeklerin arzusu
Onu çekiştirmekti.
Uzak durabilirsen, kurtulursun elinden
Saldırır köpekleri, çekiştirmek istersen.

Ne mutlu evinin köşesini sevene
Kapıları kapalı, perdeleri çekili.(31)

KANAAT VE TAKVA

Aziz olur kim kanaat ederse
Mahluka boyun eğmez çözmezse peçesini
Tecrübelerden öğrendiğim onura dair
Kanaatten daha aziz izzet yoktur dünyada
Sen onu nefsin için sermaye yapmalısın
Ve sonra takva malın olmalı senin
Hayırlar işle gücün yettiğince
Sakın uyma arzularına nefsinin
Salihleri severim onlardan değilsem de
Şefaatlerine ulaşmak için herhalde.
Nefret ederim günah tüccarlarından
Her ne kadar bizde de bulunsa aynı maldan.(32)

GELİP GEÇEN BİR FIRSATTIR BAHTİYARLIK

İnsan insanla madem ki hayat birlikte
Mutluluk arada bir gelir, bir esintidir,
İnsanların ihtiyaçlarını gideren adam
Bil ki en üstün insandır halkın içinde
Gücün yetiyorsa elini çekme artık
Birine iyilikten sakın çekinme
Çünkü gelip geçen bir fırsattır bahtiyarlık
Şükret Allah’ın yarattığı nimetlere
O nimetler ki bahşedilmiştir sana
Ve muhtaç değilsin başka insanlara.
Bir millet ölse de yaşar hep cömertliği
Yaşayan öyle insanlar da vardır ki
Çoktan ölmüşlerdir toplumun nazarında.(33)

ONURLU KİMSELERİN İMTİHANI

Yayılıp, dilediğini yiyen develer görürüm
Ömrünce susuz kalmış aç aslanlar bilirim
Bir lokma bulamazken kavmin eşrafı
Şerefsizlerin tıkınmasına ne derim
Bıldırcın ve kudret helvası.
Mahlukatın hakimince verilmiş bir hükümdür
Acılığına rağmen hükme kim direnebilir
Kim bilirse zamanın kalleşliğini ve değişkenliğini
Belâlara sabreder, açığa vurmaz şikayetini.(34)

TEVAZU

Bir meclise dâhil olmak istediğinde
Kendini görmelisin hep alt mertebelerde.
Yüceltirlerse seni, bu onların ikramıdır
Yerinde bırakırlarsa
De, bu benim makamımdır.(35)

’İNSANLARIN DA GÖZLERİ VARDIR

Namusun korunmuş, dindarlığın tam
Helâk olmadan yaşamak istiyorsan
Başkasının ayıbını anmasın dilin
İnsanların da dilleri vardır
Ve üstelik sen
Ayıplardan ibaretsin.

Ele vermek isterse gözlerin ayıpları
Çevir başını ve ona de ki
Ey göz, insanların da vardır gözleri.

İnsanlara muamelen güzel olmalı
Zalimleri de hoş gör, bağışla
Savunmak istiyorsan illâ kendini
İyilikle et kendini müdafaa(36)

TARTIŞMA VE TEDBİR

Eğer erdemli ve haberdarsan
Öncekilerin ve sonrakilerin nasıl ihtilâf ettiğinden
Sükûnet içinde münazara et, ağırbaşlı ol
Ne ısrar et ne de kibirlen.
Faydadır sana, minnetsiz istifadesi
Lâtif nükteler ve nadir hikmetlerden.
Aman sakın kavgaya tutuşmaktan
Gösteriş için, yendim deyip caka satmaktan.
İşte kötülük bu kıyılarda gezer
Edepli insan tedbirli olup
Bir noktada kesişmeyi ister.(37)

HAK

Hak sahibinin hakkını bil, hak ettiğinde hakkı
İnkâr edende yoktur hayır
Hak sahibi hak ettiğinde hakkı.(38)

BANA YETİŞEBİLİR MİSİN?

İlim tasnifiyle uykusuz kalmam
Daha hoş gelir bana
Süslü, güzel bir kadından
Boyunlardaki kokudan.
Kalemimin kağıtlar üstündeki hışırtısı
Daha hoştur
İnsanlara karışmaktan ve âşıklardan.
Kızın defe vurmasından daha tatlıdır
Yapraklarından kumlar dökülsün diye
Defterlerime vurmam.
Derste sevinçle eğilmem
Üstüne çözmek için
İlmi bir meselenin
Daha lezzetlidir şarabından sâkinin.
Ben uykusuz gecelerken
Uyuyordun sen
Nasıl bana yetişirsin
Durum böyleyken(39)

İNSANLAR İLMİN HİZMETKARIDIR

Kendisine hizmet edene
Hizmet ettirmesi tüm insanları
İlmin üstünlüğünden.
İnsan, namusunu, canını
Nasıl sakınıyorsa,
Öyle korumalıdır ilmi
Halkın şerrinden.
Kim ilim sahibi olur da
Cahillik edip vermezse onu ehline
Bil ki zulmetmiştir ilme.(40)

ALLAH’IN GÖZETTİĞİ GERİ DÖNER

İlmim yeter bana, fayda verirse ,
Zilletin kaynağı tamahkârlıktır.
Yaptığı kötülükten döner elbette
Allah’ın gözettiği kullar.
Kuşlar uçar ve yükselir ama
Uçtukları gibi konarlar.(41)

‘”BİLMİYORUM İLMİ”

Nasıl bileceksin
Hem bilmiyor, hem de sormuyorsun bilenden
Şayet bilseydin ya da
Bildiğini zannetseydin
“Bilmiyorum ilmi”ni bilen birine
Muhalefet etmezdin.(42)

İLİM NURDUR

İmam Şâfiî, “Yedi yaşında Kur’an’ı, on yaşında Muvattâ’yı ezberledim” deme­sine rağmen ezberinin zayıf olduğundan şikayet etmekte ve şöyle demektedir*

Vekl’e ezberimin iyi olmadığından yakındım,**
Bana, günahları terketmemi söyledi.
Bilirdi ki ilim nurdur
Allah’ın nurundan nasiplenemez âsi.(43)

* Muvattâ; İmam Mâlikin derlediği hadis kitabıdır.
** Vekf bin el-Cerrah, Irakta çağının muhaddisidir.129 hicrî (miladî 746) yılında Kûfe’de doğmuş, 197 hicri (miladi 812) yılında yine Kûfe’de vefat etmiştir.

HADİS

Gençler meclisine ikramda bulun
Sidr bitkisinin yaprakları gibi kokarlar
Kalplerle göğüsler arasını
Aşk ibrikleriyle hep doldururlar.
Hadistir içtikleri şarap
Kadehleri sonsuza dek
Elden ele dolaşır.
Ne zaman ayrılık düşse içlerine
Ne zaman bölünüp parçalansalar
Tehlike gelir çatar
Bu onların imtihanları işte.(44)

YÜKSELMEK

Çabayla elde edilir yüksek yerler
Kim yükselmek isterse, uykusuz geceler.
Çalışıp, çabalamadan yükselmek isterse kim
Boş yere ömür geçirir bir şey elde etmeksizin
Önce izzete eriş, sonra uyursun gece
Çünkü denize dalar, her kim inci isterse.(45)

BOŞ SÖZ

Boş sözde hayır yoktur
Aslına bakacak olursan
Gencin susması daha güzeldir
Vakitsiz konuşmaktan.
Belli olur şahsiyeti
Alnındaki parıltıdan
Kim gizlenebilir senden
İçi dışı bir olan dostuna bakarken sen.
Ne emin kimseler vardır ki inançlarından
Küfür yenmiştir imanlarını
Ve çevirmiştir görüşünü başka görüşe
Sonunda satarak dinlerini
Satın almışlardır dünyalarını.(46)

HILIM VE EDEP

Ne hilim*, ne ilim ”edep”siz olmaz
Bir kavmin halimleri bilmemezlikten gelmez
Tecâhül** pis kişinin elbisesidir
O elbiseyi sefihler giyinir.(47)

* Hilim: Akıl, hoşgörü, yumuşak başlılık, olgunluk, sağduyu. ** Tecâhül: Bilmemezlikten gelme.

BİDAT HASATÇILARI

Dinde bidat çıkarmadıkça
Rahat etmez içleri.
Akıllarına uymuş bazı insanlar
Yaparlar resullerin
Yapmadığı işleri.
Risaleti taşımakken
Onların görevleri
Hafife alır çoğu
Allah’ın yüce dinini.(48)

HULEFÂ-I RÂŞIDÎN

Allah’tan başka rab olmadığına şehadet ettim
Ve şehadet ederim ki diriliş hak ve gerçektir.
İman açıklanmış bir söz ve temiz fiildir.
Üstelik hem artar hem eksilir.
Ebu Bekir rabbinin halifesidir
Ebu Hafs* da hayır üzre titizdir
Rabbim şahit olsun ki Osman ne faziletlidir
Ali’nin fazileti ise daha özeldir
Onlar imamlarıdır ümmetin; izlerinde yürünür.
Kadirlerini bilmeyip kınamaya kalkanlar
Allah’ın kınamasıyla yüzüstü sürünür.(49)

* Ebu Hafs, Hz. Ömer (r.a.)’in lakabıdır.

KANAAT VE SABIR

Korusun diye kanaat zırhını giydim
Namusumu saklıyor, koruyorum onunla
Hain zamandan kaçmak ne mümkün
Ki üstüme geliyor, hedefi oldum
Ölüm ve fakirlik oklarıyla.
Ölüme karşı silahım Allah ve afvı
Yoksulluğa karşı sığındım sabra.(50)

RIZA GÖZÜ GÖRMEZ

Rıza gözü örterken tüm ayıpları
Öfke gözü döker tüm kusurları
Bana saygı göstermeyene saygı göstermem
Beni gözetmeyeni gözetmem asla
Benden uzaklaşandan uzak düşerim
Bana yaklaşan, yaklaşır dostluğuma
Hayatta muhtaç değiliz birbirimize
Ölsek zaten ihtiyaç duymaz
Birimiz diğerine.(51)

İNSANIN DEĞERİ IHSAN ETTİĞİYLEDİR

İmam Şâfiî, Sâmira* kentine vardığında, üzerinde eski ve kirli bir elbise vardı. Saçı da uzamıştı. Hemen bir berbere gittiyse de, İmam Şafiî’yi tanımayan ber­ber onu kirli bulup; “başkasına git” dedi. Bu durum Şafiî’nin gücüne gitmiş, kendisine hizmet eden delikanlıya dönüp: “Yarımda ne kadar para var?” diye sormuştu. Delikanlı: “On dinar” deyince Şafiî: “Onu berbere ver!” dedi. Deli­kanlı parayı berbere verdiğinde îmam Şâfiî şu beyitleri okudu: 1

Üzerimde bir elbise var
Tamamı bir kuruşa satılsa
Bir kuruş fazladır ona
İçinde ise bir can taşır ki
Daha azametli ve daha yücedir
Bazılarıyla kıyaslanırsa
Kılıca zarar vermez kını eskise de
Parçalar değdiğinde eğer keskinse
Günler hakir görüyor
Şeklimi şemâlimi
Parçalanmış kılıflarda
Ne kılıçlar vardır, değil mi?(52)

* Sâmira: Diğer adı Şerre Men Reâ (Gören Mutlu Oldu)’dur. Dicle kıyısında bir İrak şehri

İmam Şafii’nin Şiirleri/Divan,Çev:A.Ali Ural

Kaynaklar:

(1)-Bahauddin Muhammed el-Hemedânî, el-Mihlât, s. 132.

(2)-Fahreddin er-Râzi, Menâkıbu’ş-Şâfıî, s. 111-112 / Esnevî, Tabakâtu’ş-Şâfıîyeti’l-Kubrâ, S. 14 / Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfıî, c.2, s. 118

(3)- el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şafiî, c.2, s.109.

(4)- Şihabuddîn Muhammed el-Ebşîhî, el-Müstetraffi Külli Fennin Müstezraf, c.l, s. 236

(5)-İbn Kesîr, el-Bidâye ve’n-Nihâye, c.10, s. 254 / es-Subkî, Tabakâtu’ş-Şâfiîyye, c.l, s. 156

(6)-Semîru’l-Mu ‘minin, s. 160.

(7)-Muhammed Abdurrahim, Divânu’ş-Şâfiî, s. 174.

(8)-Yakut el-Hamevî, Mu’cemu’l-Udebâ, c.17, s.306-307.

(9)-Ali Fikri, Ahsenu’l-Kısas, c.4, s. 120.

(10)-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s. 106. / Fahreddîn er-Râzî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.205.

(11)-Abdulhalîm el-Cundî, İmam Şâfiî, s.64.

(12)-Abdulmu’min eş-Şeblencî, Nûru’l-Ebsâr, s.236.

(13)-İbn Hacer el-Askalânî, Tevâli’t-Te’sis, s.73.

(14)-el-Beyhaki, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s. 100.

(15)-el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.84.

(16)-Ahmed Es’ad el-Hâşimî, Cevâhiru’l-Edeb, s.665

(17)-Muhammed Abdurrahim, Dîvânu’ş-Şâfiî, s.333

(18)-el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.66. / Fahreddin er-Râzı, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.112.

(19)-es-Subkî, Tabakâtu’ş-Şâfiiyye, c.l, s.161. /İbnu’l-İmâd, Şezerâtu’z-Zeheb, c.2, s.11. / İbn
Hallikân, Vefeyâtu’l-A’yân, c.4, s.16.

(20)-el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.91. / Fahreddîn er-Râzi, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.113.

(21)-Bahauddin Muhammed el-Hemedânî, el-Keşkûl, el-Kâmil, c.l, s.32 / Husnî Nâisa,

(22)-Yakut el-Hamevî, Mu’cemu’l-Udebâ, c.17, s.308 / İbn Asâkir, Târihu Dımışk, c.10, s.206

(23)-el-Mes’ûdî, Murevvicu’z-Zeheb, c.3, s.373.

(24)-Ali Fikri, Ahsenu’l-Kısas, c.4, s.105.

(25)- Ali Fikri, Ahsenu’l-Kısas, c.4, s. 106.

(26)-Husnî Nâisa, Şi’ru’l-Fukahâ, s,357

(27)-İbn Asâkir, Târih, c.10, t.2

(28)-Beyhakî, Menakıbu’l-Şâfii, c.2, s,97 / Fahreddin Razi, Menakibu’ş Şafii, s.276

(29)- Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.72. / es-Subkî, Tabakâtu’ş-Şâfiîyye, c. 1, s.294.

(30)-îbn Abdilberr, Behcetu’l-Mecalis, c.l, s. 181.

(31)-Muhtasar Tezkiretu ‘l-Kurtubî, s. 16

(32)-el-Aclûnî, Keşfu’l-Hafâ, c.2, s.134.

(33)-Husnî en-Nâisa, Şi’ru’l-Fukahâ, s.370.

(34)-Bahauddîn Muhammed el-Hemedânî, el-Mihlât, s. 132.

(35)-Muhammed Abdurrahim, Divânu’ş-Şafiî, s.324.

(36)-Bahauddîn Muhammed el-Hemedânî, el-Mihlat, s. 130.

(37)-Fahreddîn er-Râzî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.227.

(38)el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s. 197.

(39)-Abdulmu’min eş-Şeblencî, Nuru’l-Ebsâr, s.256

(40)-es-Subkî, Tabakâtu’ş-Şâfiîyye, c.l, s. 159.

(41)-Beyhakî , Menâkıbu’ş-Şafiî, c.2, s.66. / Fahreddin Râzî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.l 14.

(42)-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.100. / Fahreddin er-Râzî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, s.l 11.

(43)-İbn Hacer el-Askalânî, Tevâli’t-Te’sîs, s. 145

(44)-Muhammed Abdurrahim, Dîvânu’ş-Şâfiî, s.246.

(45)-Abdullah b.Esad el-Yâfıî, Mir’âtu’l-Cinân, c.2, s.26. / Husnî Nâisa, Şi’ru’l-Fukahâ, s.360.

(46)-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.88. / İbn Hacer el-Askalânî, Tevâlî’t-Te’sîs. s.83.

(47)-Muhammed Abdurrahim, Dîvânu’ş-Şâfıî, s.389.

(48)-İbn Kesîr, el-Bidaye ve’n-Nihâye, c.10, s.254.

(49)-es-Subkî, Tabakâtu’ş-Şâfiî, c.l, s.156 / el-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c.2, s.67

(50)-Beyhakî, Menâkıbu’ş-Şâfiî, c. 2, s. 65. / Fahreddin, er-Râzî, Menakıbu’ş-Şâfii, s. 112.

(51)-Muhammed Abdurrahim, Dîvânu’ş-Şâfiî, s. 416, Zehru’l-Âdâb, c.l, s. 125

(52)-Beyhakî, Menakıbu’ş-Şafiî, c.2, s. 108 / Fahreddin er-Râzi, Menakıbu’ş-Şafiî, s.l 18,119 / Yakut el-Hamevî, Mu’cem’ul-Udebâ, c.17, s.320