Menemen Vakası, tek parti haline dönüşmüş Cumhuriyet Halk Fırkası iktidarının muhalifleri ve geniş halk kitleleri önünde gücünü isbatlaması bakımından iyi bir fırsat olmuştu.(2)

(1)-Samet Ağaoğlu,Siyasi Günlük,syf;30

(2)-Necdet Ekinci,Çok Partili Hayata Geçişte Dış Etkenler,syf;83

Hüseyin Yürük,Türkiye Demokrasi Tarihi

“O tarihlerde kim, şahsî idarenin kuruluşuna itiraz etmek cüretini göstermiş ise, hep mürteci(likle), inkılâp aleyhdarlığı ile itham edilerek üzerine bir sürü entrikacılar ve partizanlar hücum ettirilmişi ”

Bu dönemi, dönemle ilgili ciddi araştırmaları ve yayınları olan bir yazar yasama faaliyetlerini de şöyle tasvir ediyor:

“Türkiye Büyük Millet Meclisi nin çalışmaları da dikdatörlük söylentilerinin daha da hızlanmasına ve güçlenmesine sebep oluyordu.Çünkü artık Hükümet’ten gelen her istek Büyük Millet Meclisinde oy birliği ile kabul ediliyor, hiç bir oylamada red ya da çekimser rey çıkmıyordu. Ve buna öylesine alışılmıştı ki, mesela bir hükümet tasarısı üzerinde söz alan Afyon Mebusu Berç Türker konuşmasına başlarken; ‘Yüksek Kamutay oybirliği ile karar verecektir ama..diyordu.

Peki bu dönemde sistem eleştirisi hiç yapılmamış mıdır? Elbette yapılmıştır. Bu eleştiriyi açıkça yapmak hakkı ancak en üst düzey yöneticinin veya yöneticilerin olmuştur. Şöyle bir eleştirinin o zaman bir gazeteciden, bir yazardan, bir bilim adamından veya bir siyasiden halinde nasıl karşılık göreceğini tahmin etmek istemiyoruz:
“Bugünkü manzaramız aşağı yukarı bir dictature (diktatörlük) manzarasıdır. Vakıa bir Meclis vardır, fakat dahil ve hariçte bize dit lateur (diktatör) nazariyle bakıyorlar. ”

Bu mânası gayet sarih iki cümle Türkiye Cumhuriyeti nın 1930lar’ daki tasviridir. Bu tasviri yapan ise bizzat o Cumhuriyet’in resi olan Gazi Mustafa Kemal’dir! (O zaman soyadı kanunu olmadığı için Cumhurbaşkanı “Gazi” olarak anılmaktadır. Gazi, sistem eleştirisine (veya değerlendirilmesine) şöyle devam eder:

“Geçen sene Ankarayı ziyaret eden Alman muharrirlerinden Emil Ludwig bana şekl-i idaremiz hakkında tuhaf sualler sormuş ve diktatörlüğümüze kanaat ederek geri dönmüş ve bu kanaatini de yazmıştır. **

“Halbuki ben cumhuriyeti şahsî menfaatim için yapmadım: Hepimiz faniyiz. Ben öldükten sonra arkamda kalacak müessese bir istibdat müessesidir. Ben ise, millete miras olarak bir istibdad müessesesi bırakmak ve tarihe o surette geçmek istemiyorum. ”

“Bütün müşküllere katlanacağız. Sizin dostluğunuza, ahlâkınıza, malumatınıza itimadım vardır. Mesele memlekette Cumhuriyetin şahısların hayatına bağlı kalmıyarak kökleşmesidir. ”

Bu sözlerin Gazi tarafından sarfedildiği kesindir. Hemen ardından Fethi Bey’e parti kurması yönünde destek verilmiş, o da Gazi’nın baza yakınlarının da içinde bulunduğu bir “danışıklı” parti kurmuştur (12 Ağustos). Parti kurulmuş, sınırlı bir mahalli seçim tecrübesi geçirmiş, ardından da “irtica” gerekçesiyle cumhurbaşkanın telkiniyle kurucusu tarafından kapatılmıştır (17 Kasım). Serbest Fırka’nın sonunu getiren en trajik olaylar İzmir’de cereyan etmiştir. Halk Fırkası yöneticileri, muhalif parti başkanı Fethi Bey’in İzmir’de yapacağı mitingi sabote etmek için türlü yollara başvurmuşlar, polis halkın üzerine ateş açmış, bir çocuk öldürülmüştür. “Bunun üzerine, başlarında öldürülen çocuğu kollarında taşıyan babası olmak üzere, halk kitlesi Fethi Bey ’in olduğu otelin önüne gelmiş ve kapıya çıkan Fethi Bey ’in ayaklarına çocuğu bırakan babası, ‘İşte size kurban, başka lâzımsa veririz, yalnız sen bizi kurtar ‘ diye bağırmıştır. ”

D.Mehmed Doğan, Türkiye CumhuriyetiTarihine Giriş

H

İbre çok önceleri bir yöne ağmış gibidir gerçi, ama bunun tescili 1920’lerin ortasında olur. Bilhassa 1923. bir dönüm noktasıdır. Kimin için, kime karşı, kimlerce, ne zaman, nasıl yapıldığı apaçık ortada olan bu savaşın son senesini takip eden 1923’te, Tarık Buğranın ifadesiyle, “tasnifi yapılmamış bir kitaplığı andıran” Ankara’da bir yeni savaş yaşanmaktadır. “Türkiye’nin mukadderatı ile ilgili asıl savaşın başlangıcıdır” bu. “Ve bu savaş, iyilerle kötüler, mideciler ve budalalarla vatanseverler arasında geçer.”

Tâ istiklâl Harbinin başından heri, böylesi bir bölünme yaşanır durur zaten. Bir yanda. Mustafa Kemal’in önderliğinde sistemli bir şekilde “dinden tecerrüd”ü hedef alan “Birinci Grup” ve onun karşısında, çoğunluğu teşkil eden “İkinci Grup.” Şerif Mardin’in dediği gibi. “Kemalistlerin İkinci Gruba muhalefetinin simgesel dile gelişi din üzerinde odaklaşmıştır. Ama Mustafa-Kemal, amaçlarını henüz açığa vurmamıştır.” Lâkin, 9 Eylül 1923’te Halk Fırkasının kurulması ile, bir büyük adım atılmış olur. Bu, Kemal Karpat’a göre» “aslında Meclisin kontrolünü ele geçirmek için bir manevradır” ve başarıya da ulaşır.

19 Ekim 1923’e gelindiğinde, ortada “dinden tecerrüd ü hedef tutan bir kadronun başa geçtiği, ama “dini,din- İslam olan bir  T.C” manzarası ortaya çıkar Islâm olan bir ötesini, Bemard Lewis, “sekûlarizasvon’ ile özetliyor “Sekülarizasyon;” yani dinsizleştirme, semaviden koparma, vahiyden tecerrüd, hüda yerine dehayı belirleyici kılma, dünyevileştirme,Lewis şöyle anlatıyor:

“Sekülarizasyondan güdülen ilk amaç, İslâm dininin siyasi, sosyal ve kültürel alanlardaki yetkilerini ve güçlerini ortadan kaldırmak, bunu yalnız inanç ve ibadet alanında bırakmak olmuştur. Boylece İslâmî modern Batılı bîr millî devletteki kontrol silâhlarından mahrum bırakmak, Kemalist kadro için, siyasi gündemde çözüm aranan ilk sorun olarak belirmiştir.”

I

Hedef,belli:İslâm Ve hedefi vurmak için, her yol denenir. Zayıf mizaçları rüşvetlerle bağlama, sindirme, korku verme, ayak oyunu, darağacı, tetik, dipçik, banknot, koltuk, iltifat, kin, zaaflar, özlemler, ihtiraslar… Her ne yol, her ne vasıta varsa kullanılır.

Meselâ, adı var, kendi yok Cumhuriyetin ilânından iki sene sonra, “Takrir-i Sükûndun acımasız zulmani dönemini yaşar Türkiye. Bir yanda devrimlerin en radikal olanları uygulanmaya konur, İslama en ağır darbeler ile hücuma girilirken; diğer yanda tek bir “çıt”a bile izin verilmez. Philip Price’ın ifadesiyle, Türkiye, “tarihin bir dönemini kirleten” acımasız öç almalar yaşar “M. Kemal, tiranlaşır.İstiklâl mahkemeleri ile, binlerce, on binlerce insan ipe gider.

Sadece Şark İstiklâl Mahkemesi iki yılda 420, Ankara İstiklâl Mahkemesi ise 140 idam kararı vermiştir; ama Mete Tunçay’ın deyişiyle,“bu sayılamalar, Takrir-i Sükûn döneminin devlet terörü hakkında yeterli bir fikir veremezler.’’ Ama, Şark İstiklâl Mahkemesi üyesi Lütfü Fikri Beyin şu sözü,galiba birşeyler vermektedir;’’Bizim belli,milli bir amacımız vardır.Ona varmak için ara sıra kanunların üstüne de çıkarız’’

Çıkılır da.Hem de sık sık çıkılır. Sadece ara sıra kanunlara uyulur.Kaldıki o dönemin kanunları gerçek mânâda pek kanun sayılamaz.Meselâ Meclisin Haziran-1927’deki dokuz toplantısında. İç- tüzük hükmüne rağmen, hiç görüşülmeden tam yüz kanun çıkarılır Bunlardan biri, “milletvekili seçimi ”ni Mustafa Kemal’e bırakır meselâ Sonuçta göstermelik bir seçim de olur ya, yüzde 25lik bir katılma oranı ile, “sahihinin sesi” bir yazarın ifadesiyle, “bütün Türkiye,tek bir vücut gibi, Gazinin gösterdiği namzetlere oy verir”

Yüzde 25 katılımla, nasıl olu yorsa ! 5 Eylül 1927 tarihli Cumhuriyetin yazdığı üzere, “Tarihte emsaline nadir tesadüf olunan bu vakanın Türk milletine has sebepleri ve mânâları vardır.” Ne gibi mi? ‘CHF, bu memlekette istiklâl ve inkılâp fırkasıdır’.

Gerçi 1924’te bir Terakkiperver Cumhuriyet Fırka çıkmıştır, ama başına gelmeyen kalmamıştır.1930’da, başkanı gittiği yerlerde ‘’Kurtar bizi kurtar!” inlemeleri ile karşılanan bir Serbest Fırka kurulmuştur. ama onun da sonu iyi olmamıştır. Muhalif gazeteler derseniz, bir kapatma, bir İstiklâl mahkemesi tehdidi yetip artmıştır bile Tek bu şapka yüzünden asılanların sayısı Maraş’ta bir elin parmakları sayısınca; Ofta, Rize ‘de onlarcadır ve Türkiye toplamı bine erişir. Bir Harf Devrimi ile, hem on binlerce insan sürüm sürüm karakolda, mahkemede, hapiste sürünür, hem Kur’ân’a müdahale fırsatı doğdurulur, hem de basına darbe vurularak o kanaldan gelebilecek bir muhalefet en aza indirilir. Görünüşte, maksat ‘’Türk halkını okuryazar yapmaktır’’ama Mete Tunçay 2. Abdülhamid dönemindeki Maarif İslahatının gelişme temposu sürdürülebilseydi, harf derişikliği olmadan daha büyük bir okur-yazarlık oranına erişileceği görünüyor” der.

Ve küçük bir dipnotu: Mart 1931 tarihli Son Posta, Menemen hadisesi sonrası idamlar ile yeniden ünlenen Cellât Kara Ali ile bir röportaj yapmıştır. Sorulur cellâta: “Bunca senedir kaç kişi astın-” Cevap “Son on iki sene içinde 5216 kişi.”

Metin Karabaşoğlu,Kertenkele Çukuru

Devamı için tıklayın.

Soruyu tersten sorarsanız gerçeğe daha çabuk ulaşırsınız: “Atatürk diktatör müydü?” şeklinde bir ahmak tartışmasına gireceğinize, “Atatürk demokrat mıydı?” diye sorunuz.
Hayır, değildi.

Bunun “iyi” ya da “kötü” olarak yorumlanması, adı üstünde, yoruma kalmış bir meseledir. “O devirde başka çare yoktu” gibi gerekçeler yalnızca yorumdur.

Atatürk bir askerdi. Bir askerin demokrat olması, eğitimine, yetişme tarzına, mesleğine aykırıdır.
Atatürk demokrat değildi. Muhalefetin hiçbir şekline izin vermemiştir. Hiçbir “çıkıntılığa” tahammül etmemişir.

Yalnız padişahçılara değil, “onun tek adam yönetimine karşı çıkan” kendi cumhuriyetçi arkadaşlarına bile hoşgörüyle bakmamış, hem onları tasfiye etmiş, hem de örneğin Büyük Nutuk’ta hakaretler yağdırmıştır.

Peki ya Türkiye Büyük Millet Meclisi?… diyeceksiniz.

Tek partinin emrine verilmiş, mebuslar Atatürk tarafından “saptanmış” ve aday gösterilmiştir. Tek parti yönetiminde “aday” göstermek bile başlıbaşına gülünçtür. Seçim bir formalitedir. Meclis, karar alıcı değil “onaylayıcı” bir kurumdur. Hiçkimse “bu şekilde halkı yavaş yavaş eğitti” demesin, ülkemizde 1908 yılından beri hem de çok partili seçimler yapılmaktaydı. 1930 meclisi, 1908 meclisinin “geriye gitmiş” versiyonudur.

Bütün bunlar “halk iradesi” diye pazarlanmış ve tek adam iradesi, büyük önderin halk nezdindeki muazzam prestijine dayanılarak dayatılmıştır.

Peki ya Serbest Fırka?… diyeceksiniz.

Ancak Atatürk istediği ve uygun gördüğü zaman “emirle” kurulmuş, kendi kendini kapatmasına göz yumulmuş, daha doğrusu kendi kendini feshetmeye teşvik edilmiştir.

Peki ya devrimler?… diyeceksiniz.

Zamana yayılarak, sırayla ve keyfe keder yapılmıştır.

Niçin alfabe değişimi 1928 yılında olmuştur da 1924 yılında olmamıştır? Niçin soyadı kanunu için 1934 yılı beklenmiştir de bu iş daha cumhuriyetin başında bitirilmemişir? Niçin kadınlara seçme ve seçilme hakkı için önce belediye seçimleri, sonra, dört yıl sonra genel seçimler gibi adım adım, “alıştıra alıştıra” bir yol izlenmiştir?

Bu devrimler için, bırakın halkı, Atatürk’ün kendi yakın çevresinden bile hiçbir zaman hiçbir öneri, hiçbir “inisiyatif”, hiçbir karar ya da eleştiri gelmemiş, her şey Gazi Paşa istediği zaman, onun istediği şekilde ve ölçüde olup bitmiştir.

Atatürk dönemi, Şevket Süreyya’nın da deyimiyle, bir “tek adam” devridir.

Tek adam yönetimleri, büyük başarılara olduğu kadar vahim yanlışlara da yol açabilirler.
Örneğin, herkesi bir çırpıda Çağatayca konuşmaya zorlayan “dil devrimi”… Çok kısa sürede, Atatürk’ün bizzat kendisine bile “yanlış yaptık” dedirten büyük falso…

Bütün bunlar iyi midir, kötü mü? Biz karışmayız, kararı kendiniz vereceksiniz.
Fakat bu durumda, “Atatürk’ün ruhunda diktatörlük yoktu” diye yazılar yazanlara biz güleriz ama ağzımızla değil.

Engin Ardıç – Sabah