Böyleleri tam bir cebir içinde, ayaklan cebir zinciriyle bağlı iradesizlerdir. Tâat yolunda itaatsizlik gösteren ve kendini ibâdete kudretsiz ve hasta sanan, miskinliği yüzünden mevhum bir hastalık bahanesi içinde nefsine uyan kimse bir gün gerçekten hasta olur. Ya ölür, yahut bir yaşama yorgunluğu, bezginliği ve bıkkınlığı içinde vehimlerinin mezarına gömülür.

Kendini Allah’ın emirleri yolunda hasta sananların ve yine bir Allah emri olan çalışmaktan kaçanların, kendilerine verilen kudreti fenaya kullanmalarıdır ki bir gün onları gerçekten kudretsiz bırakır.

Hazreti Muhammed’in “şakadan hastalık, hastalığın gerçeğini getirir ve inşam bir mum gibi söndürür” buyurması bundandır.

Cebir kelimesinin lûgattaki bir mânâsı da kırık yâhut çıkık kemiği sarıp sarmalayıp yerine getirmektir. Kırılmış kemiği bağlamak, kopmuş damara yapıştırmak, cebirdir.

Cebir, ıslahtır, tâmir etmektir.

Mâdemki sen ibâdet ve tâat yolunda yorulmadın, bu yolda ayağını kırmadın, şimdi ne diye ayağını sargılara koyarsın? Kendi imkânlarının, çeviklik, sağlamlık nimetlerinden kaçıp ayağını cebrin sargılarıyle bağlarsın. Itâat etmez ve ben âcizim, hastayım diye canlı iken ölmüşlük yollarında kalırsın?

Olacaksan, ayağını ibâdet yolunda yoran gibi ol, ki sana Hakk’ın yolladığı Burak (Hz Peygamberi mîrâca çıkaran binek) erişsin, bu îman ve mânevîyat burağına binip gönül âlemlerinde seyr eylemen hakikat olsun.

Kaynak:

Ken’an Rifaî-Şerhli Mesnevî-i Şerif-İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı, 2000, s. 147.

“…Sabah namazı iki rekâttır; cisimle cânâ işârettir.

Öğle namazı dört rekâttır; dört tabîat kuvvetine işârettir (hava, su, toprak, ateş).

İkindi namazı dört rekâttır; dört unsura işârettir.

Yatsı namazı dört rekâttır; cemat, nebat (bitki), hayvan ve insana işârettir. Yahut, nutfe (sperm), aleka (kan pıhtısı, balçık), mutga (et parçası) ve insana işârettir.

Namazın vasıfları (özellikleri) hesâba gelmez derecede büyüktür. Fakat aşk çeşmesinden abdest alıp dört tekbîri bir etmeyince, cânânın cemâline (sevgilinin güzelliğine) yüz döndürülemez…”

Kenan Rıfai, Sohbetler.2000/s.441

Herkes kendi hayatı binasının mimarıdır. Faraza sen yaptığın bir yapıyı, fena malzeme kullanarak, çürük ve hesapsız yaparsan, yaptığın binâ yıkılır, neticede seni mes’ûl ederler. İnsanların buldukları ferah, keder, cennet, cehennem, iyilik ve fenalık da hayat binasını iyi veya fena kurmuş olduklarındandır. Erdiğimiz neticenin mesûliyeti başkalarının değil, kendimizindir.

Eğer biz vücûdumuz binasını çürük ahlâklar ve kötülüklerle yaparsak, günün birinde kendi kendine çöküverir. Nihâyet Cenâb-ı Hakkk’ın huzuruna çıkarılıp: Ben sana bu vücûdu emanet vermiştim.Onu niçin çürük ve kötü malzeme ile bina ettin?diye muhakeme edilir ve neticede mahkum oluruz.

Kenan Rıfai, Sohbetler, syf;426

Her işin yapıcısı Allah’tır. Ancak yine Allah bize yaptığımız ve yapamadığımız hareketlerin iyi ve kötü oluşlarını ayırt etme kudretini vermiştir. Bizim Cenâb-ı Hakkk’a yalvararak, bazen utancımızdan renkten renge girerek; Allah’ım! Bize doğru yolu sen göster! diyebilmemiz ve bizi Yaratandan iyiyi, doğruyu ve güzeli istememiz bu hakikatin büyük delilidir.

Çünkü elimizde hiç bir kudret ve ihtiyâr bulunmasaydı, bize fiillerin ve hareketlerin en iyisini nasip etmesi için Allah’a nasıl yalvarır, hattâ bunu nasıl akla getirebilirdik?

Tıpkı bizim gibi canlı olan hayvanlar, yaptıkları hareketlerden dolayı ne Hak’tan, ne de halktan utanmayı akıl etmediklerine, bunu bilmediklerine göre, bize verilen ve “cüz’î ihtiyar” dediğimiz iyiyi, kötüden ayırt etme kudretinden nasıl gafil olabiliriz.

Kuldaki ihtiyarı tamamiyle yok farz ederek insanı cansız cisim sanmak, İlâhî cebir kudredni yanlış anlamak, o kadar ki, bizzat anlayışı kötüye kullanmaktır.

İnsan, kendisine yine Hak’tan gelen böyle bir kudretin arifi olabildiği ölçüde insandır.

Sen önce Allah’ın büyüklük ve kudret derecesini bileceksin. Sonra onun, insan derecesine ulaştırmakla, sana verdiği kıymetin kadrini anlayacaksın.

Sen Hakk’ın irâdesi hapsinde esir değilsin. Hür kimseler gibi bir gönül ve vicdan rahatında bulunman için sana verilmiş İlâhî hürriyetin farkında olmalısın.

Kena Rıfai, Şerhli Mesnevi Şerif, syf;129

İnsandaki büyük illet, kendini mükemmel sanma dalâletidir. Ruh hastalıklarının en zararlısı budur. İlâhî kudrete yabancı kalıp, kendi kudreti vehmiyle kibirlenmek, gururlanmaktır.

Şeytanın büyük illeti kendini Adem’den daha yüksekte görmesıydi. Bu yüzden Adem’e secde etmekten sakındı. İlâhî emre karşı geldi ve Şeytan adıyla lânetlendi. Kendini herkesten ve herşeyden üstün görme tezâhüründeki (görünme) bu şeytan ruhu çok hem de pek çok kimselerde vardır. Sen öyle düşüncelerden ve öyle kimselerden sakın.

Nice insanlar vardır ki ibâdet vazifelerini Allah’tan karşılık bekleyerek yaparlar. Bundan mükâfat görmeyi beklerler, ibâdet ederlerse Allah nazarında makbul olacaklarına ve Cenâb-ı Hakkk’ın, bu ibâdeti kendilerine ödeyeceğine inanırlar.

Hakikatte böyle ibâdetlerin arkasından türlü günah işlemekten çekinmezler. Yaptıkları ibâdetin, kıldıkları namazın geçmiş ve gelecek günahlarına bedel olacağı zannındadırlar. Böyle hakikatte ibadetin günahtan farkı yoktur. Bu bir gizli günahtır ki ibâdete hile katanlar tarafından işlenir.

Sadece içki yüzünden doğan sarhoşluktan değil, bir takım gafletlerin, maddî ve mânevi şehvetlerin sarhoşu olduğunuz zamanlarda dahi namaz kılamazsınız. Bu, kimin huzurunda olduğunuzu bilememekten doğan en büyük günah olur. Allah’ın huzuruna ancak saf ve gönül dolusu bir Allah aşkı ile çıkılır. Onun huzuruna hatta büsbütün vücutsuz, sâde ruhtan ibâret bir saflık ve temizlikle çıkabilenlerdir ki hakîkî bir ibâdet hâlindedirler.

Kenan Rıfai, Şerhli Mesnevi Şerif, syf;548

Aynı mevzûda Hz. Ali’nin söylediği: “Nefsin bir tek vasfını terk etmek, hakikatte Hayber Kalesi’ni fethetmekten müşküldür.” sözünü hatırla!

Savaşlarda düşman saflarını darmadağın eden aslan mühim değildir. Hakîkî aslan odur ki kendi nefsiyle yaptığı savaşmayı kazanır. Muharebede kendi nefsini mağlup eder; onu yok eder.

Kenan Rıfai, Şerhli Mesnevi Şerif, syf;190

Her şey zıddı ile daha iyi bilinir. Çokluk olmasa birliğin, çok renk olmasa renksizliğin, kötülük olmasa iyiliğin, çirkinlik olmasa güzelliğin ve bilhassa ölümün yani yokluk olmasa varlığın ne kıymeti, ne hikmeti bilinir. Yine bunun içindir ki yeryüzünde kâfirler, sapıtmışlar, azmışlar, ahlâksızlar ve imansızlar yanında nebiler, velîler, mü’minler ve saf gönüllü ve yaratana bağlı sâdık ruhlu insanlar vardır.

(Kenan Rıfai,Şerhli Mesnevi Şerif;syf;135)

Kıyamet gününde Allah: “Ey kullarım!” diyecektir, “bana hediye olarak hangi güzel ve iyi davranışlarınızı getirdiniz? Ömrünüzü neye ve nereye harcadınız? Size nimetler verdim, ne yaptınız? Size kuvvetler verdim, nereye sarf ettiniz? Size akıl verdim ne yolda kullandınız?”

Kıyamet günü, Hakk’ın huzuruna iletilmesi gereken, îman, amel (dinin emirlerini yerine getirmek için yapılan iş) ve muhabbet (sevgi) hediyelerinden mahrum, eli boş, imansız bir ruhun uğrayacağı dehşet büyüktür. Her iki dünya için sayısız nimet ve devletler yaratan Allah’ın, gerçi kuldan gelecek hediyeye ihtiyacı yoktur. Fakat Allah’ın huzuruna yükselecek bir ruhun ibâdet ve îman sermâyesine sahip olmağa ihtiyacı büyüktür.

Hesap gününde insan olarak yaratılmış bulunmanın şükrânını (teşekkür) ve karşılığını ödeyebilmek için, dağarcığı boş olmamak gerektir. Allah’ın huzuruna ilk yaratıldığımız şekilde çıplak ve eli boş dönmek olmaz. Günün birinde Hakk’ın misafiri olacaklarına inanmayanlar, onun ebed mutfağından ancak ateş, kül ve toprak alabilirler. Uykudan ve oburluktan kaçıp bir temiz gönül ve bir mânevi zâhire (mahsül, tahıl) biriktirmemiş; ibâdetten lezzet almamış, oruç tutmaktaki ferâgat (fedakarlıkla vazgeçmek) ve bekleyişten nasîbedâr olmamış kişi âhirete neyi armağan eder?

Kenan Rıfai, Şerhli Mesnevi Şerif, s. 464.

Bil ki kimsede bir şey yoktur. Sana bir zarar gelecek olsa onu kimse çevirmeye muktedir değildir. Bir hayır da gelecek olsa, onu da kimsenin tebdil (değiştirme) etmeye kudreti yoktur. Bunun için kimseye beddua etme. Her şeyi Hak’dan bil. Her ne şey ki vâki olur Allah’ın emri iledir. Çünkü hüküm onundur: Elhükmü lillâhi- aliyyi’l-kebîr: Semâvât ve arzın anahtarları onun kudreti elindedir.

Kulluğun gayesi, Allah’a teslim olup işlerini O’na ısmarlamaktır. Ah fakat bu da yakînsiz yani gerçek bilgiyi elde etmeden olamaz.

(Kenan Rıfai,Sohbetler,syf;385)