Kendimize teklif edeceğimiz telkinlerden biri de halinden memnun olmak, günlük hayatın mutluluğunu duymak, işinden ve hayatının şeklinden neşe ve tad çıkarmasını bilmek telkini olacaktır. O «rahatsızım, yaşayışımdan memnun değilim, daha yetkin bir hâyat istiyorum!» demiyecek; belki o «yaşayışımdan memnunum, mutluluk duyuyorum, her gün daha iyi oluyorum ve  ilerde daha olacağım» diyecektir. Hakikati göremiyen buna isyan edecek, ve «halinden memnun olmak kendini aldatmaktır, ıztırap çeken, zaruret içinde yaşayan nasıl diyecektir. Yahut ta o «daha güzel, daha iyi bir hayatı aramaktan nasıl vaz geçmeli, halinden memnun olmak; boynu büküklüğe, kanaate ve sonunda miskinliğe varmak değil midir?» diyecektir. Fakat böyle demekle hataya düşmüştür. Çünkü halinden memnun olmak dünyayı sevmek, dünyayı tam birlik halinde görmek demektir. Üstün âlemi yeryüzüne indirmektir. Üst âlemi yeryüzüne indiren her şeyde ve her yerde birliğin tecellisini görecektir. Dünyanın bütün cilvelerini sevecektir. Zannetmeyin ki o, böyle düşürtmekle boynu büküldüğe ve miskinliğe varmıştır. O herkesten ziyade ilerleyişe gelişmeye inanan, yarından büyük şeyler bekliyendir.Zira, bilir ki birliğe varmak için çoklukta yorulmak lâzımdır. Yeryüzü cennetine ulaşmak için cehennemden geçmek gerektir. Zira, bilir ki birlik ‘zıtların birleştiği* yerdedir. Çokluk olmazsa birlik yoktur. Yanlış olmazsa hakka varılamaz.Cehennem yoksa cennet de yoktur.

Birliği sevmek zıtları ve karşı koyanları sevmek demektir. Yolun kahrını ve sevgilinin cilvesini sevmek demektir.

Hilmi Ziya Ülken, Aşk Ahlakı

Marangozun meziyeti tahtasını tanımakdır. Çiftçinin meziyeti toprağını ve tohumunu tanımakdır. Hakimin meziyeti de insanı tanımak olmalıdır. Çünkü o ülküsünü İnsana telkin edecek, ahlâkî ve siyasî yapısını insan üzerine kuracaktır.Bir marangoz gibi kalp insanı sağlamından, sahtesini temizinden, bayağısını asilinden ayırdederniyen nasıl hakim (bilge) olur? Sağduyusunu kaybeden, kibire ve benciliğe esir olan nasıl olur da maddesini seçer, onun üzerine bina kurmağa kalkar? İnsan tanımak ve dost seçmek meziyetlerin en basiti, iktidarların en büyüğüdür. Onu kazanan her şeyi kazanacak, onu kaybeden hiç bir şey kazanamıyacaktır. Eğer insan tanımıyorsak, yüzümüze gülenleri, etrafımızda sahte bir medih ve riya havası yapanları, değerli insanlardan ayıramıyorsak kurmak istediğimiz ahlâk ve siyaset binası akibet bir gün tahtadan bir yapı iskelesi gibi devrilip gidecektir.

Size teklif edeceğim telkinlerden biri de sükûn, ve sabır telkinidir.Hedefe bir an önce varmak için çırpınmayınız. telâş etmeyiniz! Vakaların aksi neticelerinden yese düşerek heyecana kapılmayınız! En sonra söylemeniz gereken şeyi ilk önce söylemeyiniz. Vakaların tesiriyle doğup kaybolan taşkınlıktan sakının. Çünkü aceleniz sizi şaşırtacak, taşkınlığınız yenilmeğe götürecektir. Zaten az olan kuvvetinizi bir seferde tüketerek yarı yolda kalmak neye yarar! Sabır ruhun meziyetlerinden en büyüğüdür. İhtiras onunla gerçekleşir, ve insan onunla gayesine ulaşır. Sabır tabiata meydan okumaktır, Sabır, kini yenmek ve kötülüğü öldürmektir. Az şey isteyen sabredemez. Hemen ulaşılacak şey isteyen sabredemez. Âncak büyük, sonsuz ve ulaşılamıyacak şeyler istiyendir ki,sabredecek ve ebediyetten yol alçaktır.

Hilmi Ziya Ülken,Aşk Ahlakı

Size çevrilen silâhlardan irkilmeyiniz. Hücum edenler kuvvetinizden korkanlardır, ve sizi tenkid edenler cüretinizde tehlike görenlerdir. Sabrediniz: çünkü korkan geri dönecek, ve tehlike gören vaz geçecektir.

Size yüz vermiyen talihe levmetmeyiniz. Ne hücuma uğradığınız vakit yese düşün; ne de vakalar size güldüğü zaman mest olunuz. Yalnız ve yalnız sabrediniz. Çünkü hâdise ile gülen hâdise ile ağlayacaktır. Ve içinden gülen her zaman gülecektir.

Size en sonra kendinizi itham ediniz; hatayı kendinizde bulmağa alışınız, diyeceğim. Biliniz ki nefsinize yapacağınız telkinlerden en müşkülü odur. Çünkü insan içini temizlemedikçe noksandır. Ve bu yüzden bütün âlemi eksik görmeğe meyl eder. Her şeyde hata bularak,gözümüze öyle bir perde çekeriz ki, akibet hatanın kaynağa olan kendimize bakmak gücünü kaybederiz. Kendine bakmak, eksiğini görmek; mesafe ne kadar büyük olursa olsun yanlışını anladığı yerden geri dönmek fazilet lerin en büyüğüdür.

Kendine bakan eksiğini görecektir. Eksiğini gören her gün tam olmağa bir az daha yaklaşacaktır, düşkünlüklerine kul olan, gururu kendine bakmasına engel olan eksiğini göremiyecektir. Hatada inad eden hakka doğru asla yol alamayacak, ve daima eksik kalacaktır.

Hilmi Ziya Ülken, Aşk Ahlakı

Hakikî marangoz bize bir çok mükemmel dolaplar vaadeden değil, belki bir dolap yapandır. Hakikî mimar; bize bir çok hayalî binalar resmeden değil, fakat bir bina vücuda getirendir. Nitekim hakikî insan da sözüyle değil, fiili ile tanılır. Muhteşem tavırlara ve parlak sözlere bakmayınız. Fedayı nefs fiilde gerçekleşir. Cüret, sabır ve aşk fiilde kendini gösterir. İnsan iş başında anlaşılır. Büyük insanı tanımak istiyorsanız, kasdınız basit bir görünüş altından zengin bir hâzineyi meydana çıkarmaksa, parlak söze değil, feda edilmiş hayata bakınız,.

Kaynak:

Hilmi Ziya Ülken-Aşk Ahlakı

Aşk, maddeye esir olmamaktır. Allah’a yani sonsuz  birliğe ulaşmaktır. Fertte cemiyeti, insanda insanlığı sevmektir. Şekle değil, tecelliye bakmaktır. Her yerde ve her şeyde onu görmektir. Ruhunu bir kişiye hasreden, eşyaya gözlerini kapamıştır. Yalnız parçayı seven bütüne varamıyacaktır; bütünü seven parçaları da sevecektir.

Parçayı seven aldanacak, hayal kırıklığına uğrayacak,meyus olacaktır. Parçayı seven usanacak, bıkacak, pişman olacaktır. Bütünü seven hakikati sevecek  her yerde ve her şeyde onu bulacaktır. Bütünü seven bıkmıyacak, usanmıyacak, birteviye sevecektir.

Bütünü seven birlik halindedir. Birlik halinde olan insandır. Biz insanı arıyoruz, ve âlemi onun etrafında yeni baştan kuracağız. Çokluk ve çeşitlilik halindeki âlemden insana varmak mümkün müdür? İnsana ulaştıktan sonra, oradan bütün âlem fethedilebilir. İnsan kişiliktir;parçalanamaz, parça kabul edemez. Onu teşkil için, biz ruhla bedene hareket ve faaliyet verdik: ihtirasını, sevgisini İnsanî hedeflere çevirdik; ona teklif ettiğimiz insanî hedefler, iç hürlüğü, birbirini sevme ve kardeşliktir, İçtimaî adalettir, iyiliktir, güzelliktir.

Kaynak:

Hilmi Ziya Ülken-Aşk Ahlakı

Kaynak:

Hilmi Ziya Ülken-Aşk Ahlakı

Madem ki ruh bir gerçektir, öyle ise onu eşyayı görür gibi görmek lâzımdır. Madem ki hakikat birliktedir ve ruh birliği tamamlayan bir aynadır. 0 halde ruh en görünen, en açık olan hakikattir. Ruhu eşya gibi hakikat olarak görmek, bilinmeze ve sırlara asla kapılmamak, daima aydınlığa, açıklığa doğru gitmek demektir. Aydınlıktan kaçan, bilinmezden ve sırlardan medet umanlar hakikat için kaybolmuş olanlardır. Bütün âlem müphem enerji bulutlarından vazıh sistemlere, müphem bir hayat başlangıcından vazıh hayat şekillerine doğru gidiyor. Gelişme müphemden ve belirsizden açığa, belirliye ve aydınlığa doğru gitmek demektir.

Kaynak:

Hilmi Ziya Ülken-Aşk Ahlakı

Kendine hayrı olmayanın başkasına hiç hayrı dokunmaz. Nefisini düzeltmesini bilmeyen insan, âlemi düzeltmeye nasıl ve ne cesaretle kalkar? Bir millet ki kendi kusurlarını itiraf etmesini, kendini düzeltmek için çirkini gerçeği görmeye katlanmasını öğrenmemiştir. Bir millet ki kendini dev aynasında görmüş,kör kuvvetin tahribleriyle öğünmüş, kibir ye nahvet (kibir,gurur) içinde, hakikata karşı gözlerini kapamıştır. O milletin medenî dünyayâ bir yenî yol arkadaşı gibi girmesine, insanlık hesabına en küçük hizmette bulunmasına imkân yoktur.

Bir millet ki zulmüyle öğünmüş canavarlıkları şeref diye göstermiş; insanlık için, geleceğin ebedî saltanatı için hiç bir hazırlık yapmamış, günün zaferleri içinde  mest olarak fazileti ve  ahlâki büsbütün unutmuştur: O milletin devam etmesine, ebedi olmasına asla imkan yoktur.

-Hilmi Ziya Ülken – Aşk Ahlakı,İş Bankası Yayınları

Ruhun iktidarını inkar edenlere,yalnız madde vardır,ölü ve mekanik maddeden başka hakikat yoktur diyenlere hitap ediyorum : Neden tabiatı izah için enerjiye, kendiliğinden oluşa, dinamizme baş vuruyorsunuz? Neden hayatın doğuşunu lâboratuvarlara sokmak için boş ve neticesiz vaitlerinize müspet hiçbir şey katamıyorsunuz? Niçin, hayvan cemiyetlerinin cansız bünyesinde hiç- bir hareket ve gelişme uyandıramıyorsunuz? Nihayet niçin sonu başlangıçla, bilineni bilinmeyenle ve en açığı en müphemle izaha çalışıyorsunuz.?

Eğer hayat ve ruhî fâaliyet maddeden çıkmış ise; ya maddenin aynıdır ki, o zaman neden ondan başka türlü hassaları olduğunu size sorarım. Veya maddenin zıttıdır ve sonradan meydana gelmiştir denilirse, o zaman nasıl olup onu madde doğurmuştur ? diyebiliriz. Ya da ondan önce potansiyel halde vârdı derseniz, daha esaslı bir güçlük içine düşersiniz.Çünkü görünen ruhî faaliyeti açıklamak için, maddede görülmeyen ve tespit olunamayan esrarlı prensipler aramağa, aynı zamanda kendiliğinden (spontané) ve dinamik gibi tasavvura mecbur olursunuz. Şunu da söyliyelim; fikirlerin
ve tasavvurların gerçekliğini inkâr ederek madde üzerine bir teori kurmak istediğiniz zaman unutuyorsunuz ki, yine fikirler ve tasavvurlara dayanmaktasınız.

Sîz hayalcilik ve fikirciliğin zıttı maddeciliktir zannederek hataya düştünüz.Çünkü hayalciliğin zıttı gerçekçiliktir. Ve gerçek madde gibi hayatı ve ruhu da içine âlân birlikte ve tabiattadır. İnsân onun hülâsası, ve kemalidir.Maddemiz simyanın –haceri felsefesi- hayatımız ilmi cifrin –mai hayatı- olmadığı gibi,ruhumuzda mitolojinin ve mevhumelerin –akıcı ve uçucu- olan ruhu ebedîsi değildir. Fakat o bir nevi faaliyet ve bir olgular akışıdır.

Onu inkâr etmek varlığın açılmalarını görmemektir; medeniyete gözlerini yummak,bir mevhume yüzünden hakikat karşısında inadetmektir. Eğer madde basit, ve gözle görünür, elle tutulur olduğu için mevhumelere inanmaktan ve aldatılmaktan bıkan kütlelere en elverişli bir hakikat diye telkin edilecekse, madde parçalandıkça enerjiye kalbolduğu, enerjinin sonsuz küçük parçalara ayrıldığı onun da kesin olarak bilinemediği görüldükçe (Heisenberg) biliniz ki bu onları yeni bir mevhumeye atmak, yeni bir puta taptırmaktan başka bir şey. değildir? Ona en yakın/ en görünür gerçek olan ruhun hakikatini gösteriniz. Onu. insanlıkla karşı karşıya getiriniz

Hilmi Ziya Ülken

Hakiki hürlük ancak kişi olan insanlar ve yalnız hür kişilerden kurulmuş cemiyetler içindir. Çünkü hürlük gaspedilmiş; bir şey  değildir ki geri verilsin ve önceden var olan bir şey değildir ki, üzerinden baskı kaldırılsın. Madem ki hürriyet geri verilecek, geri alınacak ve kurtarılacak bir şey değil, ancak yeniden elde edilecek; çabalarla kazanılcak bir hazinedir; öyle ise kimseye hürriyet vermekten bahsedilemez ve hiç bir cemiyete hürriyet bahsedilemez.Çünkü hür kişilere sahip olmayan, iç hürriyeti kazanmamış olan bir cemiyete hürriyet vermek küçük bir çocuğun eline nâzik bir âlet ve tehlikeli bir silâh vermek gibidir ki, onu kırması bir kaza çıkarması elbette mukadderdir.

Hilmi Ziya Ülken, Aşk Ahlakı