İnsanların fikirlerini ifade etmeleri, uygulamada sıkıntılar yaşansa da teorik olarak her ülkede teminat altına alınmış bir hak olarak görülüyor. İşin bu kısmı güzel ve gerekli… Ancak insanların gerçek fikirlere sahip olmalarının önündeki engellerle ilgili koruyucu bir düzenleme yok. Bugün öyle görünüyor ki, gerçekten fikir sahibi olmak insanlık tarihi boyunca hiç olmadığı kadar zorlaşmış durumda.

İlk anda bir çok insana şaşırtıcı gelebilir bu ifadelerim. Öyle ya, bilgi çağındayız, bilgiye erişim adına adeta bir devrim gerçekleştirildi. Bir konuda fikir sahibi olmak istiyorsanız, kısa bir süre içinde o alanda kayda geçirilmiş bütün birikime ulaşma imkanınız var. Doğru mu? Evet teknik olarak doğru! Ancak burada atladığımız önemli bir husus var. Eğer bilgiden fikre giden yolu sabırla yürüyecek dirayet,

liyakat ve vukûfiyete sahip değilseniz, eldeki birikim sizi doğru varış noktasına götürmeyecek, gerçekten fikir sahibi kılmayacaktır.

Bu cümlede geçen ‘vukûfiyet kavramı önemli… Günlük hayatımızda daha ziyade aynı kökten gelen ‘vâkıf olmak’ ifadesiyle meramımızı ifade ediyoruz. Herhangi bir sözlüğe bakarsanız, vakıf olmanın ‘bilmek, öğrenmek’ anlamını karşıladığı bilgisini alırsınız. Bu oldukça basitleştirici, hafifletici bir yaklaşımdır. Kavrama ancak yüzeysel bir karşılık olabilir. ‘Vukûfiyet’ kavramı, Arapça kökeni itibarıyla bundan daha derinlikli bir muhtevaya sahiptir. Köken olarak ‘durma, kalma’ anlamına gelir. Günlük dilde hani ‘bir durup düşün’ diyoruz ya hani, aşağı yukarı bu durumu ifade ediyor. Bizim bugün fikir sahibi olmak için gerekli olduğuna pek de inanmadığımız bir şey bu: Durup düşünmek!

Nitekim ‘Vukûfiyet’ kavramına ıstılahî derinliği içinden bakarsak durum daha görünür hale geliyor. Kavramın Osmanlıca sözlüklerde karşılığı “meseleye hâkim olma” ve “iyice bilme ve anlama” olarak ifade edilmiş. Yani kişinin bir meseleye vâkıf olması demek, o meseleyi gerçek bir hükme ulaşabilecek şekilde iyice bilmesi ve anlaması demek… Fikir sahibi olabilmek için de esasen yola ancak bu noktadan çıkılabiliyor olması gerek…

Peki insanların gerçekten fikir sahibi olmalarının önündeki engel ne? Samimiyetle gayret göstermeyi göze alabilirsek pekala esaslı fikirlere sahip olabiliriz, kim engelliyor ki bizi? Bir meseleye vukûfiyet kesbetmeden, yani tam olarak o meseleye vâkıf olmayı beklemeden kim bizi fikir sahibi olabileceğimize inandırıyorsa, gerçekten fikir sahibi olmamızı da o engelliyor.

Bugün gelişen iletişim teknolojileriyle her isteyen kendi dünyasını dünyaya açabiliyor. Her insan birer canlı medya unsuru haline geldi. Bu imkanın bazı kazanımları yok değil, evet… Ancak pek çok arızaya yol açtığı da artık aşikâr… Konu her ne olursa olsun, her isteyen için ulaşılabilir olan mecralardan herkes istediği sözü, fikirdir zannıyla öylece ortaya bırakabiliyor. Bu ölçüsüz serbestlik, bu mecralarda farkında olmadan dönüşen zihinlerde, fikir sahibi olmanın ön şartı olması gereken gayreti tamamen gereksizleştirdi. Heves ve cüretten örülü her türlü üfürük fikir diye ortak alana boca edilebiliyor. Ehliyet soran, ruhsat arayan yok. Ne kişinin kendisi yapıyor bunu, ne başkaları… Çünkü herkes bir şekilde bu sürecin ortağı. Gerekçe de bu imkanın elimizde oluşu… Yapılıyor, çünkü yapılabiliyor.

Kişilerin fikirlerini ifade etme hakkı temel bir hak… Ancak bir o kadar önemli olan bir başka hak da fikir sahibi olma hakkıdır diye düşünüyorum. Sırf elinin altında birtakım imkanlar bulunduğu için, hiç kimsenin her aklına eseni kamuya açma hakkını kendinde görmemesi gerek… Ancak mantığını, herkesi sebepsizce kendine inandırma ve kendini ölçü alma temelinden alan bu mekanizmaların bu yolda büyük mesafe aldığı anlaşılıyor. Bir noktada durup düşünmeye başlamazsak, aslı olmayan fikirlerimiz bizi götürüp topluca cehalet çöplüğüne dökecek.

Gökhan Özcan / 5 Mart 2020

yenişafak

Ucundan tutuyoruz her şeyin. İlgilerimiz samimiyetsiz, yapay, sahici olmaktan uzak… Konaklamıyoruz hiçbir yerde, hiçbir meselede, hiçbir soruda; hep gelip geçecek şeylerin peşindeyiz. Kök salmıyoruz, toprakla ünsiyet kurmuyoruz, bir yere ait olmamak için didinip duruyoruz adeta. hiçbir esaslı tedbir almıyoruz, esen her rüzgarla oradan oraya sürüklenmemek için. Ne kendimizi tanımaya, ne başkalarını tanımaya niyetimiz var. Hep istediğimizi alacak kadar temastayız, irtibatlıyız insanlarla. Ne kimsenin içimize taşınmasına izin veriyoruz, ne biz kimsenin gönlüne girmeye teşebbüs ediyoruz.

Hiçbir yerin yerlisi olamadığımız gibi, hiçbir insanın yakını, dostu, yaranı da olamıyoruz. Yakınlıklarımız şartlara bağlı, bağlantılarımız güçsüz ve geçici… Uzaklıklarımızsa neredeyse sabit, yerleşik… Hayatımızda bir şeyleri iyiye doğru değiştirebilecek şeylere bir türlü teslim edemiyoruz kendimizi; dünden razıyız sanki bu dünya değirmeninde öğütülüp gitmeye, çözülüp dağılmaya, kapılıp sürüklenmeye. Bütün bu sarhoşluk verici meşgaleler olmasa, dünya bütün bu baştan çıkarıcı numaralarıyla oyalamasa bizi, sanki bir virane gibi gürültüyle olduğumuz yere yıkılır kalırız sanıyoruz.

Sürekli harekete boğmazsak her şeyi, sanki kanımız damarlarımızda pıhtılaşırmış, tıkanıp kalırmışız gibi geliyor bize. Gittikçe büyüyüp yıkıcılaşan bir can sıkıntısı heyelanının altında kalıp eziliriz diye korkuyoruz. Evet, korkuyoruz bütün bunlardan; çünkü ucundan tutuyoruz her şeyin, her meselenin, her sorunun. Öylesine samimiyetsiz, içsiz, içeriksiz ilgileniyoruz, bizi ayakta tutacak her şeyle, her meseleyle, her soruyla…

“Aziz dost! Sen, tek bir kişi değilsin; sen bir âlemsin! Sen derin ve çok büyük bir denizsin. Ey insan-ı kâmil! O senin muazzam varlığın, belki dokuz yüz kattır; dibi, kıyısı olmayan bir denizdir. Yüzlerce âlem, o denize gark olup gitmiştir! Bu konuyu anlatmak; uyanıklığın da uykunun da elinde değildir. Zaten bu dünya ne uyanıklık ne de uyku yeridir!” buyuruyor Hazreti Mevlânâ, Mesnevî’sinde.

Peşine takılıp gitmeye hevesli olduğumuz şeylere bir bakalım; hangisinin ne hayrını gördük bugüne kadar? Vaktimizi bozuk para gibi harcadık, elimizde ne kaldı? Gece gündüz onlarla meşgul olduk, zihnimizde ne kaldı? İstedik, arzu ettik, kalbimizde ne kaldı? Savunduk, dava edindik, kavlimizde ne kaldı?

“Aşk atına binmeyince/ Aşk meyinden kanmayınca/ Gül ağacı olmayınca/ Her çalıda gül mü olur?” diyor Aşık Yemini Derviş Muhammed, rahmet olsun.

Bir de şunu düşünün; sürekli kendi kendini yâdetmek zorunda kalan bir hatıra ne hisseder?

Şu aşikâr ki hatırımızda tuttuklarımız zihnimizi kalabalıklaştırırken, unuttuklarımız eksiltiyor sürekli bizi. Bu yanlış hesabın bir yerinden dönmek gerekmez mi?

“İçimden hiçbir şey gelmiyor” dedi oturmakta olan. “Bunca zaman gelip gelip seni yerinde bulamadığı içindir” dedi ayaktaki.

Gönül ki bir delişmen rüzgar gülü, açık tut rüzgara daima pencereni!

Gönülde yeri olmayana ne el uzanır, ne ayak gider. Gönülde yer tutana hem el mahkûm, hem ayak köle…

Âb-ı hayat olup kırk çeşmeden oluk oluk akan, kırk susuzu suya kandıran insanlar da var.

“Madem ki hep canın sıkılıyor” dedi meczup, “Sor bakalım, bu ‘can’ı bu kadar sıkan ne?”

Gökhan Özcan / 10.08.2017

yenişafak

Söylemeye cesaret edemediğimiz bir söz, kim bilir neyi, neleri, ne kadar eksik bırakıyor.

Zamanında kalkmayan bir otobüs, yerine ulaşmayan bir mesaj, meşgul çalan bir telefon, üstünde durulmayan bir beklenti, önemsenmeyen bir hayal, adı konmayan bir muhabbet, ifade edilmemiş bir pişmanlık, kim bilir kimi, kimleri, neresinden, ne kadar kırıyor. Dikkatsizlikten, özensizlikten, gamsızlıktan türetilmiş kabalıklarımız yüzünden kim bilir kimin canı, nasıl, neresinden acıyor da hiç farkına varmıyoruz. Önü alınamayan bir çekingenlik, tarif edilemeyen bir ürküntü, aşılamayan bir kırılma korkusu, bastırılamayan bir telaş, her şeyi birbirine katan, karıştıran, acayipleştiren bir heyecan, kim bilir birini, birilerini, şu kalabalık ve koskoca dünyada ne kadar yalnız, nasıl da tek başına bırakıyor.

Dağıtılamayan tasalar, giderilemeyen güvensizlikler, tamir edilemeyen iç arızalar, sonu gelmeyen tedirginlikler, kim bilir nasıl çözüyor, nasıl içten içe kemiriyor insanı, insanları, insanlıkları. Nasıl da görmezleştik birbirimizi, nasıl da sağırlaştık seslerimize, nasıl da uzaklaştık beraber olmaktan, birbirimizi bilmekten, hissetmekten bu kadar fazla. Durmadan biriken, tortulaşan, pıhtılaşan, habisleşen yalanlarla, kim bilir ne çok hayat geri döndürülemez biçimde yolundan, rotasından, yörüngesinden çıkıyor.

Kim bilir ne çok hayal, ne çok umut, ne çok aşk, ne çok muhabbet, beklenmedik fırtınalarla sağa sola savruluyor, dalgalara kapılıyor, uzak yabancı kıyılara sürükleniyor, yalçın kayalıklara çarparak parçalara ayrılıyor. Ne çok kötülük, ne çok acımasızlık, ne çok insafsızlık, azıcık şefkat ve merhametle rahatlıkla iyileştirilebilecek yaraları büsbütün kanatıyor, kanırtıyor.

Dertsizlik, meselesizlik, umursamazlık halleri, gökyüzüne doğru boy atacak nice zihni nasıl da baltalıyor, birer güdük çalılık olarak kalmaya mahkûm ediyor. Gem vurulamayan hevesler, ihtiraslar ve türlü çeşit düzenbazlıklar, nasıl da kırıyor kanatlarını, uçmaya hevesli kuş gönüllerin.

Saflık, doğruluk, temizlik, nasıl büyük bir hokkabazlıkla karalanıyor, aşağılanıyor ve geride kalışların, başarısızlıkların, yenilgilerin doğal sebebi olarak yaftalanıyor. Duygular, hassasiyetler, derin bağlılıklar, bizi kalplerimizle irtibatlı kılan her şey, nasıl büyük bir hoyratlıkla infaz ediliyor. Aramızdan ayrılan biriyle birlikte sanki hayatlarımızda hiç bir şey değişmiyor, farklılaşmıyor, sanki hiçbir şey yarıda kalmıyor.

Sanki hiç kimse, her gün, her an sayısız çoklukta şeyin yaşandığı şu dünyada bir yer tutmuyor. Kim bilir dünyanın neresinde bir çocuk, bir genç kadın, bir yaşlı adam, biri, herhangi biri, herhangi bir insan, bütün bu karmaşa içinde gözünü boşluğa dikmiş bir halde, hayatının kapağı hiç açılmamış sırlarıyla ne yapacağını, ne yaşayacağını düşünüyor.

Kim bilir ne çok kalp, hiç anlatılmamış, anlatılamamış, ifadeye dökülmemiş acıların ateşiyle içten içe yanıp kavruluyor. Sadra şifa olacak nice kelam, hikmet, nasihat, her yeri saran şu kuru laf kalabalıklarının tetiklediği kargaşalarla nasıl da hayatın dışında bırakılıyor. Yoksulluğun, yoksunluğun parayla giderilemez türleri bulunduğu ve çarenin bazen sadece insanlık olduğu, nasıl da ustalıkla gözlerden uzak tutuluyor. Hayatın bütün derinlikleri, her gün yeniden yıkılıp yapılan zamane eğlenceliklerinin hafriyatıyla nasıl da sinsice doldurulup, kapatılıyor.

Aslına eremediğimiz, ermeye niyet dahi etmediğimiz nice hakikat, nasıl da asılsız bırakıyor, kendinden uzak ve acınası kılıyor bizi. Kim bilir kim, gerçekten kim, hangimiz, ne umuyor, ne umuyoruz, ne bekliyoruz böyle havasız, böyle nefessiz, böyle hayatsız bir döngüde yaşamaktan. Nasıl şuur gideren bir sarhoşlukla malûlüz ki biz, sadece bizi oraya götürecek yolu değil, gidilecek yeri de artık hiç, neredeyse hiç, neredeyse hiçbirimiz hatırlamıyoruz.

Gökhan Özcan /14.08.2017

yenişafak