Sultan Abdülhamid’in tahttan indirilmesinin dayanağı olan 31 Mart vakası ise, Türkiye tarihinin muhtemelen en büyük komplosudur. Padişah‘ı devirmek ve dindarları ezmek maksadı güden bu harekette, İttihatçılar tarafından “Meşrutiyet Muhafızları” ismiyle Rumeli’den getirilip İstanbul Taksim’deki Taşkışla’ya yerleştirilen askerler kullanılmıştır. “Avcı Taburları” da denilen bu askerler. Rumî takvimle 1325 yılının 31 Mart (Miladî takvimle 1909 yılının 14 Nisan) Salı günü ayaklanıp Ayasofya Meydanında toplanmak üzere harekete geçerler. Subaylarını iplerle bağlayıp kışlada hapsetmiş, silah depolarını yağmalatarak bütün tüfek ve mermileri ellerine geçirmişlerdi. Ne için ayaklandıklarını ise yol boyunca bağırdıkları, “Şeriat isteriz!” şeklindeki sloganla açıklıyorlardı. İsyana, Derviş Vahdeti diye bilinen biri önayak olmuş ve onun kışkırtmasıyla halktan da bazı şahıslar katılmışlardı. Bu ayaklanma sırasında birkaç cinayet işlendiği de söylenmektedir. İttihatçıların “Hareket Ordusu” adını verdikleri ve içinde Mustafa Kemal (Atatürk) ve Kâzım (Karabekir) beylerin de bulunduğu birlik, bu olay üzerine İstanbul’a gelerek isyanı bastırmış, ardından da Abdülhamid Han tahttan indirilmiştir.

Talat Bey’in Enver Paşa’ya çektiği telgrafta, bu olayı “Hürriyete karşı gerici bir ayaklanma” diye bildirmesi ile İsmet Bey’in (İnönü), “Bunlar bizim tarihimiz boyunca başımıza bela olmuşlardır” diye genelleme yapması enteresandır. O zaman 1909 yılı olduğu için henüz hiçbir inkılâbın yapılmamış ve bazı çevrelerce “inkılâpçı- mürteci” diye adlandırılan kutuplaşmaların yaşanmadığı o dönemde, nasıl olur da dindarlar hakkında, “Tarihimiz boyunca başımızaa bela oldular” kabilinden bir söz sarfedebilir ?Kaldıki,bu hadisede aktif olarak bulunmuş Rıza Tevfik,daha sonradan büyük pişmanlık duyarak ayaklanmanın bir komplo olduğunu söylemiş ve “Abdülhamid’in Ruhaniyetinden İstimdat isimli bir şiir yazmıştır. “Neredesin Şevketli Abdülhamid Han?’ diye başlayan bu şiirden bir bölüm şöyledır:

…Târihler ismini andığı zaman,
Sana hak verecek, ey koca sultan;
Bizdik utanmadan iftira atan,
Asrın en siyâsî padişâhına…

Hüseyin Dayı, Mlliyetçiliğin Dinle Kavgası

Nerdesin şevketli Sultan Hamid Han

Feryadım varır mı barigâhına

Ölüm uykusundan bir lahza uyan

Şu nankör milletin bak günahına

Tahkìre yeltenip tac-ü tahtını

Sınadı bu millet kara bahtını

Anladı sillenin nerm ü sahtını

Rahmet et sultanım sûz-i ahına

Tarihler namını andığı zaman

Sana hak verecek hey koca sultan

Bizdik utanmadan iftira atan

Asrın en siyasî padişahına

Padişah hem zalim, hem deli dedik

İhtilale kıyam etmeli dedik

Şeytan ne dediyse biz ‘belî’ dedik

Çalıştık fitnenin intibahına

Divane sen değil, meğer bizmişiz

Bir çürük ipliğe hülya dizmişiz

Sade deli değil, edepsizmişiz

Tükürdük atalar kıblegâhına

Sonra cinsi bozuk, ahlakı fena

Bir sürü türedi girdi meydana

Nerden çıktı bunca veled-i zina

Yuh olsun ecdadın ham ervahına

Bunlar halkı didik didik ettiler

Katliama kadar sürüp gittiler

Saçak öpmeyenler secde ettiler

Bir asi zabitin pis külahına

Şimdi varsa yoksa Mustafa Kemal

Şöhretine herkes fuzulî dellal

Âlem-i manadan bak da îbret al

Uğursuz talihin şu gümrahına

Haddi yok açlıkla derde girenin

Bir sepha-yı kazaya boyun verenin

Lanetle anılan cebâbirenin

Bu rahmet okuttu en küstahına

Şimdi herkes için vatan mezardır

Herkes beladan hissesi vardır

Selametle eren pek bahtiyardır

Bu şeb-i yeldânın şen sabahına

Milliyet davası fıska büründü

Rida-yı diyanet yerde süründü

Türkün ruhu zorla asi göründü

Hem Peygamber’ine, hem Allah’ına

Sen hafiyelerle dem sürdün ancak

Bunlar her tarafa kurdu salıncak

Eli yüzü kara bir sürü alçak

Kemend attı dehrin mihr ü mahına

Bu itler -nedense-  bana salmadı

Belalıydı başım kimse almadı

Seyrandan başka da bir iş kalmadı

Gurbet ellerinin bu seyyahına

Hoş oldu cilvesi Cumhuriyet’in

Tadı kalmamıştı Meşrutiyet’in

Deccale zil çalan böyle milletin

Bundan başka çare yok ıslahına

Lakin sen sultanım gavs-i ekbersin

Ahiretten bile himmet eylersin

Çok çekti şu millet, murada ersin

Şefaat kıl şahım meded-hâhına.

Rıza Tevfik (Filozof)

Mustafa Armağan

İlk kitap: hafıza. Şaman veya rahip , yazının icadından sonra da imtiyazlarını titizce korur, fetihlerini uzun zaman yazıya dökmez, nesilden nesile sözle aktarır; sözle, yani nazımla. Sırlar, harflere tevdi edildiği zaman bile sokağın dili kullanılmaz. İlâhiler manzum, büyüler manzum, destanlar manzum. Şairler yoğurmuş dili, düşünceyi şairler uysallaştırmış. Beşiğinde Tanrıların dilini konuşmuş insan. Nazım en olgun meyvelerini verdikten sonra nesir  doğmuş. Hantal, ürkek, acemi bir nesir.

Nazım, imkânlarını araştıran düşünce: hatalarını bağışlatmak için musikinin yardımına muhtaç; musikinin, yani  veznin, kafiyenin. Nazım, ifadenin çocukluğu: sevimli ve serkeş  Nesir, bütün nazımları kucaklayan bir orkestra: girift ve kâmil. Kur’an mensurdur: Yedi Askı şairlerini secdeye kapandıran bir nesir.

Büyük nâzımların çoğu, nesirde de büyüktürler: Namık Kemâl  ve Hâşim gibi. Ama istisnası bol kâide bu: hecenin en usta şairi Rıza Tevfik , nesirlerinde ne kadar derbeder, ne kadar yavan. Genç nâsirler , nazımın tezhibinden geçseler şüphesiz ki üslupları daha derli toplu, daha tannan , daha ölçülü olurdu. Heyhat ki, nazımperdazlığın  tiryakilik gibi  tehlikeleri de var. Bazen, bütün dikkatini, bütün hünerini nazımda tüketiyor sanatçı; mısra “haysiyet”i oluyor, cümle “haysiyet”sizliği.Oysa kelam bütünüyle haysiyettir.

Bugünkü “düz yazı”nın ne edebiyatla münasebeti var, ne haysiyetle: bed, cıvık, yüzsüz. Kelimeler, ibarenin içinde, tımarhaneden fırlayan akıl hastaları gibi koşuşuyor. Hepsinin sırtında aynı urba , bakışlarında aynı manasızlık. Nesir yok artık. Nazım var mı ki?

Cemil Meriç – Bu Ülke. İletişim Yayınları İstanbul 1996 s.82.