Hem, öyle bir deprem sûretinde deprenir ki, ona yüklediğimiz bütün ağırlıkları dışarı atar. Ne ‘biz gitsek de arkamız­da kalacak’ dediğimiz malı mülkü arkamızda bırakır; ne de neslimize daimi bir hayat zemini olarak hizmet verir. Üzerine yaptığimiz yatırımları ve kendisine yüklediğimiz hesaplan reddedip atıverir. Böylece, celâl yüklü bir hal lisanıyla, “Arzu ettiğiniz bekanın mercii ve zemini ben değilim” der gibidir.

Ve, yeryüzü müthiş bir deprenme ile sarsılıp bütün ağırlık­larını dışarı attığında, havada korkan, suda korkan, lâkin ayağı yere basıyorsa huzur duyan insan şaşırıp kalacaktır. Âdeta, ummadığı birinden ihanet gören ve güvendiği biri tarafından aklatılan birinin şaşkınlığı içinde olacaktır insan.

Gerçi, her an o incecik kabuğunun altında kaynayıp duran cehennem- misal magma tabakasıyla; üstelik, o tabakanın varlığını bildiren yanar veya sönmüş dağlarıyla veya deprem adlı sarsıntılarıyla yeryüzü bize diyeceğini demiştir durmaksızın. Lâkin, beka arzusunu bir Bâkî-i Zükelâl’in varlığına imanla besleyip  ahrete imanla doyurmanın bazı vazgeçilmez uzantıları nefsi­nin hesabına gelmediği için, insan bu arzunun adresini ‘yeryüzü suretinde saptırmıştır. Lâkin, yer müthiş bir sarsıntıyla deprenip sarsıldığında, kendi eliyle ördüğü aldanışların kof­luğuyla yüzyüze gelip, ”Ne oluyor buna?” şaşkınlığına dûçar olacaktır. Onun anlamadığı ve anlamlandıramadığı bu sarsın­tı hengâmında, arz, Rabbinin vahyetmesiyle, haberlerini anla­tacaktır.

İşte o an, zerre miskal hayrın ve zerre miskal şerrin karşılığının görüleceği bir günün başlangıcıdır.

Kabiliyetimiz nisbetinde, en azından bu derece anlayabil­diğimiz Zilzâl sûresi, işte ‘yerin sarsılması’ ekseninde, Kıyame­ti ve Hesap Gününü anlatır bize. Bilvesile, Bâkî-i Zülcelâle be­del kendisine sığındığımız yerin, bekanın arsası olarak çürük ve adresi olarak yanlış olduğunu bildirir. Dolayısıyla bizi, son tahlilde dünyada kalan beka teşebbüsleri yerine, zerre-miskal hayrın da, zerre-miskal şerrin de karşılığının görüleceği bir ahiret âlemine yönlendirir.

Metin Karabaşoğlu – Kısa Surelerin Sınırsız Dünyaları

Kıyâmet gününde âsî olan insanın eli: “Sen benimle şarap kadehini tutmadın mı ve şarap testisini çekmedin mi? Senin olmayan mala el uzatmadın mı, senin helâlin olmayan nâmahrem’in (yabancı)elini tutmadın mı ve ona hâinlik (güveni kötüye kullanan) etmedin mi, mazluma vurmadın mı, yetime tokat atmadın mı? Günahsıza kılıç çekmedin mi?” diye o âsîye şâhidlik eder. Dil der ki: “Benimle böyle konuşmadın mı? Bu kadar Müslümanların aleyhinde söylemedin mi? Müslümanlığın ve dinin yolunu kesen dünyada bu kadar eğri söz söylemedin mi?” Ayak da şahitlik eder ve der ki: “Benimle meyhaneye gitmedin mi? Ve yapılması caiz  olmayan işlere ve yolsuzluğa doğru koşmadın mı?” Nitekim sudan, topraktan, ateşten, elden ayaktan ve baştan ibaret olan bu avazların  cinsleri, burada birleşmenin, çokluğun bir olmuş oldukları, sonunda ona malum olur. Dost, birbiriyle anlaşmış görünen parçalar, yılan gibi olurlar; hatta onu incitmekte rekabet ederler.

Kaynak:

Sultan Veled, Maarif, çev. Meliha Anbarcıoğlu, Konya: Altunan Ofset, 2002, s. 98.

Kıyamet gününde Allah: “Ey kullarım!” diyecektir, “bana hediye olarak hangi güzel ve iyi davranışlarınızı getirdiniz? Ömrünüzü neye ve nereye harcadınız? Size nimetler verdim, ne yaptınız? Size kuvvetler verdim, nereye sarf ettiniz? Size akıl verdim ne yolda kullandınız?”

Kıyamet günü, Hakk’ın huzuruna iletilmesi gereken, îman, amel (dinin emirlerini yerine getirmek için yapılan iş) ve muhabbet (sevgi) hediyelerinden mahrum, eli boş, imansız bir ruhun uğrayacağı dehşet büyüktür. Her iki dünya için sayısız nimet ve devletler yaratan Allah’ın, gerçi kuldan gelecek hediyeye ihtiyacı yoktur. Fakat Allah’ın huzuruna yükselecek bir ruhun ibâdet ve îman sermâyesine sahip olmağa ihtiyacı büyüktür.

Hesap gününde insan olarak yaratılmış bulunmanın şükrânını (teşekkür) ve karşılığını ödeyebilmek için, dağarcığı boş olmamak gerektir. Allah’ın huzuruna ilk yaratıldığımız şekilde çıplak ve eli boş dönmek olmaz. Günün birinde Hakk’ın misafiri olacaklarına inanmayanlar, onun ebed mutfağından ancak ateş, kül ve toprak alabilirler. Uykudan ve oburluktan kaçıp bir temiz gönül ve bir mânevi zâhire (mahsül, tahıl) biriktirmemiş; ibâdetten lezzet almamış, oruç tutmaktaki ferâgat (fedakarlıkla vazgeçmek) ve bekleyişten nasîbedâr olmamış kişi âhirete neyi armağan eder?

Kenan Rıfai, Şerhli Mesnevi Şerif, s. 464.